ชื่อว่า จกฺขุ วิญฺญาณํ เพราะวิญญาณเป็นไปแล้วแต่จักษุ หรือวิญญาณของจักษุอาศัยจักษุ. สัมผัสเป็นไปแล้วโดยจักษุชื่อว่า จักขุสัมผัส.

บทว่า จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา เพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย คือผัสสะอันสัมปยุตแล้วด้วยจักษุวิญญาณเป็นปัจจัย.

บทว่า เวทยิตํ คือ การเสวย. อธิบายว่า เวทนา.

ชื่อว่าสุข เพราะทำผู้นั้นให้เกิดสุข. อธิบายว่า ที่บุคคลผู้มีเวทนาเกิดให้ถึงสุข. หรือชื่อว่าสุข เพราะกัดกินและขุดด้วยดีซึ่งความเจ็บป่วยทางกายและจิต. ชื่อว่าทุกข์ เพราะทนได้ยาก. อธิบายว่า ทำบุคคลผู้มีเวทนาเกิดให้ถึงทุกข์. ชื่อว่าอทุกขมสุข เพราะไม่ทุกข์ ไม่สุข. ม อักษรท่านกล่าวด้วยบทสนธิ.

เล่มที่ ๓๐ ขุททกนิกาย จูฬนิทเทส๓๒๖

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “โมฆราชมาณวกปัญหานิทเทส”