นี้เป็นเพียงสมมติกถา. บัดนี้จะพูดถึงปรมัตถกถา. จริงอยู่ โดยปรมัตถ์ขันธ์เท่านั้นปรากฏ ไม่ใช่สัตว์ปรากฏ.

ในบทว่า ขนฺธานํ พึงทราบการถือเอาขันธ์หนึ่งในเอกโวการภพ ภพที่มีขันธ์หนึ่ง, ขันธ์ ๔ ในจตุโวการภพ ภพที่มขันธ์ ๔, ขันธ์ ๕ ในปัญจโวการภพ ภพที่มีขันธ์ ๕.

บทว่า ปาตุภาโว ความปรากฏ คือความเกิด.

ในบทว่า อายตนานํ นี้ พึงทราบการสงเคราะห์อายตนะอันเกิดขึ้นในขันธ์นั้นๆ.

เล่มที่ ๓๐ ขุททกนิกาย จูฬนิทเทส๘๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปุณณกมาณวกปัญหานิทเทส”