@๓ ก. หทยภาวํ ๔ ฉ.ม. วิญฺญาณํ ๕ ฉ.ม. จกฺขุสมฺผสฺเส อตฺตนา โหติ, สมฺปฏิจฺฉนฺนสมฺปยุตฺตาย อนนฺตรสมนนฺตรูปนิสฺสยนตฺถิวิคตวเสน ปญฺจธา, สนฺตีรณาทิสมฺปยุตฺตานํ อุปนิสฺสยวเสเนว ปจฺจโย โหติ.

สุณาตีติ โสตํ, ตํ สสมฺภารโสตพิลสฺส อนฺโต ตนุตมฺพโลมาจิเต องฺคุลิเวธกสณฺฐาเน ปเทเส โสตวิญฺญาณาทีนํ ยถารหํ วตฺถุทฺวารภาวํ สาธยมานํ ติฏฺฐติ. สทฺทียนฺตีติ ๑- สทฺทา, อุทาหรียนฺตีติ อตฺโถ. ฆายตีติ ฆานํ, ตํ สสมฺภารฆานพิลสฺส อนฺโต อชปทสณฺฐาเน ปเทเส ฆานวิญฺญาณาทีนํ ยถารหํ วตฺถุทฺวารภาวํ สาธยมานํ ติฏฺฐติ. คนฺธิยนฺตีติ คนฺธา, อตฺตโน วตฺถุํ สูจิยนฺตีติ อตฺโถ. ชีวิตํ อวฺหาตีติ ชิวฺหา, สายนฏฺเฐน วา ชิวฺหา. สา สสมฺภารชิวฺหาย อติอคฺคมูลปสฺสานิ วชฺเชตฺวา อุปริมตลมชฺเฌ ภินฺนอุปฺปลทลคฺคสณฺฐาเน ปเทเส ชิวฺหาวิญฺญาณาทีนํ ยถารหํ วตฺถุทฺวารภาวํ สาธยมานา ติฏฺฐติ. รสนฺติ เต สตฺตาติ รสา, อสฺสาเทนฺตีติ อตฺโถ.

กุจฺฉิตานํ สาสวธมฺมานํ ๒- อาโยติ กาโย. อาโยติ อุปฺปตฺติเทโส. โส ยาวตา อิมสฺมึ กาเย อุปาทินฺนปฺปวตฺติ นาม อตฺถิ, ตตฺถ เยภุยฺเยน กายปฺปสาโท กายวิญฺญาณาทีนํ ยถารหํ วตฺถุทฺวารภาวํ สาธยมาโน ติฏฺฐติ. ผุสิยนฺตีติ โผฏฺฐพฺพา. มนตีติ ๓- มโน, วิชานาตีติ อตฺโถ. อตฺตโน ลกฺขณํ ธาเรนฺตีติ ธมฺมา. มโนติ สหาวชฺชนภวงฺคํ. ธมฺมาติ นิพฺพานํ มุญฺจิตฺวา อวเสสา ธมฺมารมฺมณธมฺมา. ๔- มโนวิญฺญาณนฺติ ชวนมโนวิญฺญาณํ. มโนสมฺผสฺโสติ ตํสมฺปยุตฺโต ผสฺโส, โส สมฺปยุตฺตาย เวทนาย วิปากปจฺจยวชฺเชหิ เสเสหิ สตฺตหิ ปจฺจเยหิ ปจฺจโย โหติ อนนฺตราย เตเหว เสสานํ อุปนิสฺสเยเนว ปจฺจโย โหติ.

อวสิยปวตฺตสลฺลกฺขณวเสน วาติ อวโส ๕- หุตฺวา ปวตฺตสงฺขาเร ทสฺสนวเสน โอโลกนวเสนาติ อตฺโถ. รูเป วโส น ลพฺภตีติ รูปสฺมึ วสวตฺติภาโว อิสฺสรภาโว น ลพฺภติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย.