@๔ ก. ธมฺมารมฺมณา ๕ ก. อวสิเย

นายํ ภิกฺขเว กาโย ตุมฺหากนฺติ อตฺตนิ หิ ๑- สติ อตฺตนิยํ นาม โหติ, อตฺตาเยว จ นตฺถิ. ตสฺมา "นายํ ภิกฺขเว กาโย น ตุมฺหากนฺ"ติ อาห. นาปิ อญฺเญสนฺติ อญฺโญ นาม ปเรสํ อตฺตา. ตสฺมึ สติ อญฺเญสํ นาม สิยา, โสปิ นตฺถิ. ตสฺมา "นาปิ อญฺเญสนฺ"ติ อาห. ปุราณมิทํ ภิกฺขเว กมฺมนฺติ นยิทํ ปุราณกมฺมเมว, ปุราณกมฺมนิพฺพตฺโต ปเนส กาโย. ตสฺมา ปจฺจยโวหาเรน เอวํ วุตฺโต. อภิสงฺขตนฺติอาทิ กมฺมโวหารสฺเสว วเสน ปุริมลิงฺคสภาคตาย ๒- วุตฺตํ. อยมฺปเนตฺถ อตฺโถ:- อภิสงฺขตนฺติ ปจฺจเยหิ กโตติ ทฏฺฐพฺโพ. อภิสญฺเจตยิตนฺติ เจตนาวตฺถุโก, เจตนามูลโกติ ทฏฺฐพฺโพ. เวทนิยนฺติ เวทนาย วตฺถูติ ทฏฺฐพฺโพ.

รูเป สาโร น ลพฺภตีติ รูเป นิจฺจาทิสาโร น ลพฺภติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. รูปํ อสฺสารํ นิสฺสารนฺติ รูปํ ๓- อสฺสารํ สารวิรหิตญฺจ. สาราปคตนฺติ สารโต อปคตํ. นิจฺจสารสาเรน วาติ ภงฺคํ อติกฺกมิตฺวา ปวตฺตมาเนน นิจฺจสาเรน วา. กสฺสจิ นิจฺจสารสฺส อภาวโต นิจฺจสาเรน สาโร นตฺถิ. สุขสารสาเรน วาติ วิมุตฺติสุขํ ๔- อติกฺกมิตฺวา ปวตฺตมานสฺส กสฺสจิ สุขสารสฺส ๕- อภาวโต สุขสารสาเรน วา. อตฺตสารสาเรน วาติ อตฺตตฺตนิยสารสาเรน วา. นิจฺเจน วาติ ภงฺคํ อติกฺกมิตฺวา ปวตฺตมานสฺส กสฺสจิ นิจฺจสฺส อภาวโต ๖- นิจฺเจน วา. ธุเวน วาติ วิชฺชมานกาเลปิ ปจฺจยายตฺตวุตฺติตาย ถิรสฺส กสฺสจิ อภาวโต ธุเวน วา. สสฺสเตน วาติ อพฺโพจฺฉินฺนสฺส สพฺพกาเล วิชฺชมานสฺส กสฺสจิ อภาวโต สสฺสเตน วา. อวิปริณามธมฺเมน วาติ ชราภงฺควเสน อวิปริณามปกติกสฺส กสฺสจิ อภาวโต อวิปริณามธมฺเมน วา.