เอวมยํ สงฺเขปโต ทุวิโธ เภทโต จ ทสวิโธ วินโย ภินฺนสํวรตฺตา, ปหาตพฺพสฺส จ อปฺปหีนตฺตา ยสฺมา เอตสฺส อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส นตฺถิ, ตสฺมา อภาวโต ตสฺส อยํ "อวินีโต"ติ วุจฺจตีติ. เอเสว นโย สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท, สปฺปุริสธมฺเม อวินีโตติ เอตฺถาปิ. นินฺนานากรณํ หิ เอตํ อตฺถโต. ยถาห "เยว เต อริยา, เตว เต สปฺปุริสา. เยว เต สปฺปุริสา, เตว เต อริยา. โย เอว โส อริยานํ ธมฺโม, โส เอว โส สปฺปุริสานํ ธมฺโม. โย เอว โส สปฺปุริสานํ ธมฺโม, โส เอว โส อริยานํ ธมฺโม. เยว เต อริยวินยา, เตว เต สปฺปุริสวินยา. เยว เต สปฺปุริสวินยา, เตว เต อริยวินยา. อริเยติ วา, สปฺปุริเสติ วา, อริยธมฺเมติ วา, สปฺปุริสธมฺเมติ วา, อริยวินเยติ วา, สปฺปุริสวินเยติ วา เอกเสเส ๕- เอเก เอกฏฺเฐ สเม สมภาเค ตชฺชาเต ตญฺเญวาติ. ๖-

รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตีติ อิเธกจฺโจ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, "ยํ รูปํ, โส อหํ. โย อหํ, ตํ รูปนฺ"ติ รูปญฺจ อตฺตานญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ.

@๓ ฉ.ม. สมฺภวโตเปตํ ๔ ป. สู. ๑/๒๔ ๕ ฉ.ม. เอเสเส ๖ อภิ. อ. ๑/๔๑๒ เสยฺยถาปิ นาม เตลปฺปทีปสฺส ฌายโต "ยา อจฺจิ, โส วณฺโณ. โย วณฺโณ, สา อจฺจี"ติ อจฺจิญฺจ วณฺณญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ, เอวเมว อิเธกจฺโจ รูปํ อตฺตโต ฯเปฯ สมนุปสฺสตีติ ๑- เอวํ รูปํ "อตฺตา"ติ ทิฏฺฐึ สมนุปสฺสติ. ๒- รูปวนฺตํ วา อตฺตานนฺติ อรูปํ "อตฺตา"ติ คเหตฺวา ฉายาวนฺตํ รุกฺขํ วิย ตํ รูปวนฺตํ "อตฺตา"ติ สมนุปสฺสติ. อตฺตนิ วา รูปนฺติ อรูปเมว "อตฺตา"ติ คเหตฺวา ปุปฺผสฺมึ คนฺธํ วิย อตฺตนิ รูปํ สมนุปสฺสติ. รูปสฺมึ วา อตฺตานนฺติ อรูปเมว "อตฺตา"ติ คเหตฺวา กรณฺฑเก มณึ วิย ตํ อตฺตานํ รูปสฺมึ สมนุปสฺสติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย.

เล่มที่ ๓๐ ขุททกนิกาย จูฬนิทเทส๑๕๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “โมฆราชมาณวกปัญหานิทเทส”