ตสฺส ยา สา ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ "อโหสึ นุ โข อหํ อตีตมทฺธานํ, น นุ โข อโหสึ, กินฺนุ โข อโหสึ, กถํ นุ โข อโหสึ, กึ หุตฺวา กึ อโหสึ นุ โข อหํ อตีตมทฺธานนฺ"ติ ๒- ปญฺจวิธา วิจิกิจฺฉา วุตฺตา.

ยาปิ อปรนฺตํ อารพฺภ "ภวิสฺสามิ นุ โข อหํ อนาคตมทฺธานํ, น นุ โข, กินฺนุ โข, กถํ นุ โข ภวิสฺสามิ, กึ หุตฺวา กึ ภวิสฺสามิ นุ โข อหํ อนาคตมทฺธานนฺ"ติ ๓- ปญฺจวิธา วิจิกิจฺฉา วุตฺตา.

ยาปิ เอตรหิ วา ปน ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กถํกถี โหติ "อหํ นุ โขสฺมิ, โน นุ โขสฺมิ, กินฺนุ โขสฺมิ, กถํ นุ โขสฺมิ, อยํ นุ โข สตฺโต กุโต อาคโต, โส กุหึ คามี ภวิสฺสตี"ติ ๓- ฉพฺพิธา วิจิกิจฺฉา วุตฺตา, สา สพฺพาปิ ปหียติ. เอวํ ปจฺจยปริคฺคหเณน ตีสุ อทฺธาสุ กงฺขํ วิตริตฺวา ฐิตญาณํ "กงฺขาวิตรณวิสุทฺธี"ติปิ "ธมฺมฏฺฐิติญาณนฺ"ติปิ "ยถาภูตญาณนฺ"ติปิ "สมฺมาทสฺสนนฺ"ติปิ วุจฺจติ.

เอตฺถ ปน ติสฺโส หิ โลกิยปริญฺญา ญาตปริญฺญา ตีรณปริญฺญา ปหานปริญฺญาติ. ตตฺถ "รุปฺปนลกฺขณํ รูปํ, เวทยิตลกฺขณา เวทนา"ติ เอวํ เตสํ ธมฺมานํ ปจฺจตฺตลกฺขณสลฺลกฺขณวเสน ปวตฺตา ปญฺญา ญาตปริญฺญา นาม. "รูปํ อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา"ติอาทินา ปน นเยน เตสํเยว ธมฺมานํ