Tasmā taṃ sampādetukāmena upakkilesavimuttaṃ udayabbayañāṇaṃ ādiṃ katvā etesu ñāṇesu yogo karaṇīyo. Udayabbayaṃ passantassa hi aniccalakkhaṇaṃ yathābhūtaṃ upaṭṭhāti, udayabbayapaṭipīḷanaṃ passato dukkhalakkhaṇañca, "dukkhameva hi sambhoti, dukkhaṃ tiṭṭhati veti cā"ti passato anattalakkhaṇañca.

Ettha ca aniccaṃ aniccalakkhaṇaṃ dukkhaṃ dukkhalakkhaṇaṃ anattā anattalakkhaṇanti ayaṃ vibhāgo veditabbo. Tattha aniccanti khandhapañcakaṃ. Kasmā? uppādavayaññathattabhāvā, hutvā abhāvato vā. Aññathattaṃ nāma jarā, uppādavayaññathattaṃ aniccalakkhaṇaṃ, hutvā abhāvasaṅkhāto vā ākāravikāro. "yadaniccaṃ, taṃ dukkhan"ti vacanato tadeva khandhapañcakaṃ dukkhaṃ. Kasmā? abhiṇhaṃ Paṭipīḷanato. Abhiṇhaṃ paṭipīḷanākāro dukkhalakkhaṇaṃ. "yaṃ dukkhaṃ, tadanattā"ti vacanato tadeva khandhapañcakaṃ anattā. Kasmā? avasavattanato. Avasavattanākāro anattalakkhaṇaṃ. Imāni tīṇipi lakkhaṇāni udayabbayaṃ passantasseva ārammaṇāni honti.

@3 saṃ. sa. 15/171/163, abhi. ka. 37/233/66

เล่มที่ ๓๐ ขุททกนิกาย จูฬนิทเทส๒๐๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “ขัคควิสาณสุตตนิทเทส”