เป็นอันท่านทำความกำหนดไม่มีเหลือแห่งรูป แม้ด้วยบททั้งสองอย่างนี้. เมื่อเป็นเช่นนั้น พระโยคาวจรย่อมปรารภการจำแนกด้วยบทมีอาทิว่า อดีตแห่งรูปนั้น. รูปนั้นบางรูปเป็นอดีต บางรูปมีประเภทเป็นอนาคตเป็นต้น. แม้ในเวทนาเป็นต้นก็มีนัยนี้.

รูป ในบทนั้น ชื่อว่าเป็นอดีต ๔ อย่างด้วยสามารถแห่งกาล การสืบต่อ สมัยและขณะ, รูปอนาคต ปัจจุบันก็อย่างนั้น.

ในรูปเหล่านั้นพึงทราบด้วยสามารถกาลก่อน ได้แก่ รูปในอดีตก่อนจากปฏิสนธิ ในภพหนึ่งของรูปหนึ่ง, รูปอนาคต เหนือจากจุติ, รูปปัจจุบัน ในระหว่างรูปอดีตและอนาคตทั้งสอง.

พึงทราบรูปด้วยสามารถสันตติ ได้แก่ รูปปัจจุบันแม้เป็นไปอยู่ได้ ด้วยการสืบต่อกันมาก่อนมีสมุฏฐานจากอุตุอย่างเดียวกัน เป็นสภาคะกัน และมีสมุฏฐานจากอาหารอย่างเดียวกัน. รูปอดีตมีสมุฏฐานจากอุตุและอาหาร ไม่เป็นสภาคะกันก่อนจากนั้น, รูปอนาคตมีในภายหลัง.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑,๓๒๗

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “สัมมสนญาณนิทเทส”