ชื่อว่าอัตตวาทุปาทาน. หรือชื่อว่าอัตตวาทุปาทาน เพราะเป็นเหตุถือมั่นว่าตนเป็นเพียงวาทะว่าตนเท่านั้น. ทิฏฐิแม้ทั้งหมดเว้นทิฏฐิ ๒ อย่างเหล่านี้ ชื่อว่าทิฏฐุปาทาน. ด้วยอุปาทาน ๔ เหล่านั้น.

บทว่า อุปาทียติ - ถือมั่น คือถือจัด. ปาฐะว่า อุปาทิยติ ก็มี. ความว่า สัตวโลกย่อมถือจัดอารมณ์นั้นๆ ด้วยอุปาทาน.

บทว่า ปญฺจคติสมารุฬฺโห - โลกสันนิวาสขึ้นสู่คติ ๕ ชื่อว่าคติ เพราะไป คือเข้าไปใกล้ด้วยเหตุทำดีและทำชั่ว คือขันธ์ทั้งหลายพร้อมด้วยการปรากฏ. โลกสันนิวาสขึ้นสู่คติ ๕ เหล่านี้ คือ นรก ๑ กำเนิดเดียรัจฉาน ๑ เปตวิสัย ๑ มนุษย์ ๑ เทวดา ๑ อย่างแรงด้วยความก้าวลง.

บทว่า ปญฺจหิกามคุเณหิ - ด้วยกามคุณ ๕ ด้วยส่วนแห่งวัตถุกาม ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๒,๐๒๔

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “มหากรุณาสมาปัตติญาณนิทเทส”