ในคำว่า อฏฺฐ อภิภายตนานิ - อภิภายตนะ ๘ นี้มีความว่า อายตนะทั้งหลายครอบงำฌานเหล่านั้น ฉะนั้น ฌานเหล่านั้นจึงชื่อว่าอภิภายตนะ.

คำว่า อายตนานิ ความว่า ฌานมีกสิณเป็นอารมณ์กล่าวคืออายตนะ เพราะอรรถว่าเป็นที่ตั้งอันยิ่ง.

อธิบายว่า ก็บุคคลผู้มีญาณอันยิ่ง ผู้มีญาณแกล้วกล้าคิดว่า อันเราพึงเข้าในอารมณ์นี้ เพราะเหตุไร? ภาระในการทำจิตให้เป็นเอกัคคตา ไม่มีแก่เราดังนี้ แล้วครอบงำอารมณ์เหล่านั้นเสียเข้าสมาบัติ, ยังอัปปนาให้เกิดขึ้นในอารมณ์นี้ พร้อมกับการเกิดขึ้นแห่งนิมิต. ฌานที่ให้เกิดขึ้นโดยประการอย่างนี้ ท่านเรียกว่าอภิภายตนะ.

อภิภายตนะ ๘ เป็นไฉน? #-