ชื่อว่า อวิตกฺโก - เพราะสมาธิไม่มีวิตก ชื่อว่า วิจารมตฺโต เพราะในวิตกวิจาร สมาธิมีเพียงวิจารมีประมาณยิ่ง, อธิบายว่า สมาธิไม่ถึงการประกอบร่วมกันกับวิตกยิ่งกว่าวิจาร. ในปัญจกนัย สมาธินั้นเป็นสมาธิในทุติยฌาน,

สมาธิเว้นทั้งสองอย่างนั้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร. สมาธินั้นในจตุกนัยเป็นรูปาวจรสมาธิมีทุติยฌานเป็นต้น, ในปัญจกนัยเป็นรูปาวจรสมาธิมีตติยฌานเป็นต้น. สมาธิแม้ทั้ง ๓ เหล่านี้ก็ยังเป็นโลกิยะอยู่นั่นเอง.

ในสังคีติปริยายสูตร ท่านกล่าวถึงสมาธิ ๓ แม้อย่างอื่นอีก คือ ๑- สุญฺญตสมาธิ - สมาธิว่างจากราคะ โทสะ โมหะ, อนิมิตฺตสมาธิ - สมาธิไม่มีราคะ โทสะ โมหะเป็นนิมิต อปฺปณิหิตสมาธิ - สมาธิหาราคะ โทสะ โมหะเป็นที่ตั้งมิได้.

ด้วยเหตุนั้น ในที่นี้ ท่านไม่ประสงค์เอาสมาธิเหล่านั้น. ____________________________ ๑- ที. ปา. เล่ม ๑๑/ข้อ ๒๒๘