มีอรรถว่าปฏิสนธิ โดยปริยายในบทนี้ว่า ๘- ภวปจฺจยา ชาติ - เพราะภพเป็นปัจจัยจึงมีชาติ. และบทว่า ๙- ชาติปิ ทุกฺขา - แม้ชาติก็เป็นทุกข์. แต่โดยนิปริยาย - โดยตรง ได้แก่ ความปรากฏครั้งแรกของขันธ์ทั้งหลายที่ปรากฏแก่สัตว์ผู้เกิดในภพนั้นๆ. ____________________________ ๗- ม. อุ. เล่ม ๑๔/ข้อ ๓๗๗ ๘- อภิ. วิ. เล่ม ๓๕/ข้อ ๒๕๕ ๙- ขุ. ป. เล่ม ๓๑/ข้อ ๘๐

หากถามว่า เพราะเหตุไร ชาตินี้จึงเป็นทุกข์?

ตอบว่า เพราะชาติเป็นที่ตั้งของทุกข์ไม่น้อย. ทุกข์ไม่น้อย คือ ทุกขทุกข์ วิปริณามทุกข์ สังขารทุกข์ ปฏิจฉันนทุกข์ อัปปฏิจฉันนทุกข์ ปริยายทุกข์ นิปริยายทุกข์.

ในทุกข์เหล่านี้ ทุกข์ทางกายและทุกข์ทางใจ ท่านกล่าวว่าทุกขทุกข์ เพราะเป็นทุกข์โดยสภาพของเวทนาและโดยชื่อ.