ประเภทของรูปธรรมและอรูปธรรมในความเปลี่ยนแปลง ชื่อว่าขณิกมรณะ.

บทนี้ว่า ติสฺโส มโต, ปุสฺโส มโต - นายติสสะตายแล้ว นายปุสสะตายแล้ว ชื่อว่าสมมติมรณะ เพราะไม่มีสัตว์โดยปรมัตถ์.

บทนี้ว่า สสฺสํ มตํ, รุกฺโข มโต - ข้าวกล้าตายแล้ว, ต้นไม้ตายแล้ว ชื่อว่าสมมติมรณะ เพราะไม่มีชีวิตินทรีย์.

กาลกิริยาอันไม่มีปฏิสนธิของพระขีณาสพ ชื่อว่าสมุจเฉทมรณะ. สมมติมรณะและสมุจเฉทมรณะนอกนี้ เว้นสมมติมรณะภายนอก ท่านสงเคราะห์ด้วยการตัดขาดการติดต่อตามที่กล่าวแล้ว.