บทว่า โอกฺกนฺติ คือ ความก้าวลง.

อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าชาติ ด้วยอรรถว่าความเกิด, ท่านกล่าวว่าชาติ นั้นโดยที่อายตนะยังไม่บริบูรณ์. ชื่อว่าสัญชาติ ด้วยอรรถว่าเกิดพร้อม, ท่านกล่าวสัญชาตินั้นโดยที่อายตนะบริบูรณ์แล้ว. ชื่อว่าโอกกันติ ด้วยอรรถว่าก้าวลง, ท่านกล่าวโอกกันตินั้นด้วยอำนาจของอัณฑชะ - เกิดในไข่ และชลาพุชะ - เกิดในครรภ์. เพราะว่าสัตว์เหล่านั้นก้าวลงสู่รังไข่และถุงกระเพาะ. สัตว์ก้าวลงย่อมถือปฏิสนธิ ดุจเข้าไป, ชื่อว่าอภินิพพัตติ ด้วยอรรถว่าความบังเกิด, ท่านกล่าวอภินิพพัตตินั้นด้วยอำนาจแห่งสังเสทชะ - เกิดจากเถ้าไคล และโอปปาติกะ - เกิดผุดขึ้น เพราะสัตว์เหล่านั้นเป็นผู้ปรากฏเกิดขึ้น,

นี้เป็นสมมุติกถา - กล่าวโดยสมมติเท่านั้น.

บัดนี้จะกล่าวโดยปรมัตถ์ว่า ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ - ความปรากฏแห่งขันธ์ทั้งหลาย ความกลับได้อายตนะ เพราะโดยปรมัตถ ขันธ์นั่นแลปรากฏ มิใช่สัตว์ปรากฏ.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๘๗๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกขสัจนิทเทส”