บทว่า สโมธานํ ได้แก่ การอยู่ร่วมทั้งในเวลายืนเวลานั่งเป็นต้น.

บทว่า มิสฺสีภาโว ได้แก่ การทำกิจทั้งปวงร่วมกัน.

บทนี้โยชนาแก้ว่า ด้วยอำนาจสัตว์. แต่พึงถือเอากิจที่ได้ด้วยอำนาจของสังขาร. การอยู่ร่วมกันกับสัตว์หรือสังขารอันไม่เป็นที่รักนั้น โดยอรรถ ชื่อว่าธรรมข้อหนึ่งไม่มี, ท่านกล่าวว่าทุกข์ เพราะความเป็นที่ตั้งแห่งทุกข์แม้ ๒ อย่างของสัตว์ผู้อยู่ร่วมกันกับสัตว์หรือสังขารอันไม่เป็นที่รัก.

ปิยวิปปโยคนิทเทส พึงทราบโดยนัยตรงกันข้ามกับที่กล่าวแล้ว.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๙๐๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกขสัจนิทเทส”