จริงอยู่ ขันธ์ ๕ อันเป็นไปในภูมิ ๓ เป็นอารมณ์แห่งวิปัสสนา ชื่อว่าภูมิ. กิเลสชาตอันควรเกิดในขันธ์เหล่านั้น ชื่อว่าภูมิลัทธะ, เพราะเหตุที่กิเลสนั้นได้ภูมิ ฉะนั้นท่านจึงกล่าวว่าภูมิลัทธะ, ภูมินั้นไม่ได้ด้วยอารมณ์.
จริงอยู่ กิเลสทั้งหลายปรารภขันธ์แม้ทั้งหมดทั้งในอดีต อนาคต และแม้ที่พระขีณาสพกำหนดรู้แล้ว ย่อมเกิดขึ้นด้วยอารมณ์. ผิว่าอารมณ์จะพึงชื่อว่าภูมิลัทธะแล้ว ใครๆ ก็จะพึงละมูลรากของภพไม่ได้ เพราะละภูมิลัทธะนั้นยังไม่ได้.
อนึ่ง พึงทราบภูมิลัทธะด้วยสามารถวัตถุ.
จริงอยู่ ขันธ์ที่กำหนดรู้ไม่ได้ด้วยวิปัสสนาในภูมิลัทธะใดๆ, กิเลสชาตอันเป็นมูลของวัฏฏะจำเดิมแต่ในภูมิลัทธะนั้น ย่อมนอนเนื่องอยู่ในขันธ์เหล่านั้น. พึงทราบว่า กิเลสชาตนั้นชื่อว่าภูมิลัทธะ ด้วยอรรถว่ายังละไม่ได้.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที