๑๐. โคตฺรภุญาณนิทฺเทสวณฺณนา

[๕๙] โคตฺรภุญาณนิทฺเทเส อภิภุยฺยตีติ อภิภวติ อติกฺกมติ. พหิทฺธา สงฺขารนิมิตฺตนฺติ สกสนฺตานปฺปวตฺตอกุสลกฺขนฺธโต พหิทฺธาภูตํ สงฺขารนิมิตฺตํ. โลกิกสงฺขารา หิ กิเลสานํ นิมิตฺตตฺตา, นิมิตฺตากาเรน อุปฏฺฐานโต วา นิมิตฺตนฺติ วุจฺจนฺติ. อภิภุยฺยตีติ โคตฺรภูติ จ ปุถุชฺชนโคตฺตาภิภวนโต โคตฺรภุภาโว วุตฺโต.

อญฺเญ ปน "โย นิพฺพาเน ปฐมาโภโค ปฐมสมนฺนาหาโร, อยํ วุจฺจติ โคตฺรภู"ติ วทนฺติ. ตํ ผลํ สนฺธาย น ยุชฺชติ. ปณฺณรส โคตฺรภุธมฺมา กุสลาติ เอตฺถ อรหโต อภิภวิตพฺพนีวรณาภาวโต วิตกฺกวิจาราทีนํ สุเขเนว ปหาตพฺพภาวโต จ อภิภวนฏฺเฐน โคตฺรภุนามํ นาหรนฺตีติ กตฺวา โคตฺรภูนํ อพฺยากตตา น วุตฺตาติ เวทิตพฺพา. อรหตา ผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชนฺเตน สงฺขาเร อนภิภุยฺย สมาปชฺชิตุํ น สกฺกาติ "ตโย โคตฺรภุธมฺมา อพฺยากตา"ติ วุตฺตา เกจิ ปน "อฏฺฐ สมาปตฺติโย นิพฺเพธภาคิยา เอว อิธ นิทฺทิฏฺฐา, ๓- อริยมคฺคานํ วเสน