๕๕. อาสวกฺขยญาณนิทฺเทสวณฺณนา

[๑๐๗] อาสวกฺขยญาณนิทฺเทเส อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยาทีนิ วุตฺตตฺถานิ. กติ ฐานานิ คจฺฉตีติ เอเกกสฺส อุปฺปตฺติฏฺฐานนิยมนตฺถํ ปุจฺฉา. เอกํ ฐานํ คจฺฉตีติ เอกสฺมึ ฐาเน อุปฺปชฺชตีติ วุตฺตํ โหติ. อุปฺปตฺติโอกาสฏฺฐานํ หิ ติฏฺฐติ เอตฺถาติ ฐานนฺติ วุจฺจติ. ฉ ฐานานีติ ฉ มคฺคผลกฺขเณ. อินฺทฺริยานํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยาทีสุ ตีสุ เอเกกเมว อธิกํ โหตีติ ทสฺสนตฺถํ สทฺธินฺทฺริยํ อธิโมกฺขปริวารํ โหตีติอาทิ วุตฺตํ. ยถา "สทฺธินฺทฺริยสฺส อธิโมกฺขฏฺโฐ"ติอาทีสุ ๑- อธิโมกฺขาทโย สทฺธินฺทฺริยาทีนํ กิจฺจวเสน วุตฺตา, อวมิธาปิ "อธิโมกฺขปริวารํ

โสตาปตฺติมคฺคกฺขเณ ชาตา ธมฺมาติอาทิ สพฺเพสํ มคฺคสมฺปยุตฺตานํ วณฺณภณนตฺถํ วุตฺตํ. ตตฺถ มคฺคกฺขเณ ชาตาติ มคฺคสมุฏฺฐิตา เอว. น อญฺเญ. ยสฺมา ปน มคฺคสมุฏฺฐิตมฺปิ รูปํ กุสลาทินามํ น ลภติ, ตสฺมา ตํ อปเนนฺโต ฐเปตฺวา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปนฺติ อาห. สพฺเพว หิ เต ธมฺมา กุจฺฉิตานํ สลนาทีหิ อตฺเถหิ กุสลา. เต อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺตมานา. นตฺถิ เอเตสํ อาสวาติ อนาสวา. วฏฺฏมูลํ ฉินฺทนฺตา นิพฺพานํ อารมฺมณํ กตฺวา วฏฺฏโต นิยฺยนฺตีติ นิยฺยานิกา. กุสลากุสลสงฺขาตา จ ยา อเปตตฺตา อปจยสงฺขาตํ นิพฺพานํ อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺตนโต อปจยํ คจฺฉนฺตีติ อปจยคามิโน, ปวตฺตํ อปจินนฺตา วิทฺธํเสนฺตา คจฺฉนฺตีติปิ อปจยคามิโน. โลเก อปริยาปนฺนภาเวน โลกโต อุตฺตรา อุตฺติณฺณาติ โลกุตฺตรา. นิพฺพานํ อารมฺมณํ เอเตสนฺติ นิพฺพานารมฺมณา.