[๗๑] มหากรุณาสมาปตฺติยา ญาณนฺติ เอตฺถ ปรทุกฺเข สติ สาธูนํ หทยกมฺปนํ กโรตีติ กรุณา, กินาติ วา ปรทุกฺขํ หึสติ วินาเสตีติ กรุณา, กิรียติ วา ทุกฺขิเตสุ ผรณวเสน ปสารียตีติ กรุณา, ผรณกมฺมวเสน กมฺมคุณวเสน จ มหตี กรุณา มหากรุณา, สมาปชฺชนฺติ เอตํ มหาการุณิกาติ สมาปตฺติ, มหากรุณา จ สา สมาปตฺติ จาติ มหากรุณาสมาปตฺติ. ตสฺสํ มหากรุณาสมาปตฺติยํ, ตํสมฺปยุตฺตํ ญาณํ.

[๗๒-๗๓] สพฺพญฺญุตญาณํ อนาวรณญาณนฺติ เอตฺถ ปญฺจเนยฺยปถปฺปเภทํ ๑- สพฺพํ อญฺญาสีติ สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุสฺส ภาโว สพฺพญฺญุตา, สา เอว ญาณํ "สพฺพญฺญุตาญาณนฺ"ติ วตฺตพฺเพ "สพฺพญฺญุตญาณนฺ"ติ วุตฺตํ. สงฺขตาสงฺขตาทิเภทา สพฺพธมฺมา หิ สงฺขาโร วิกาโร ลกฺขณํ นิพฺพานํ ปญฺญตฺตีติ ปญฺเจว เนยฺยปถา โหนฺติ. สพฺพญฺญูติ จ กมสพฺพญฺญู สกึสพฺพญฺญู สตตสพฺพญฺญู สตฺติสพฺพญฺญู ญาตสพฺพญฺญูติ ปญฺจวิธา สพฺพญฺญุโน สิยุํ. กเมน สพฺพชานนกาลาสมฺภวโต กมสพฺพญฺญุตา น โหติ, สกึ สพฺพารมฺมณคหณาภาวโต สกึสพฺพญฺญุตา น โหติ, จกฺขุวิญฺญาณาทีนํ ยถารมฺมณจิตฺตสมฺภวโต ภวงฺคจิตฺตวิโรธโต ยุตฺติอภาวโต จ สตตสพฺพญฺญุตา น โหติ, ปริเสสโต สพฺพชานนสมตฺถตฺตา สตฺติสพฺพญฺญุตา วา สิยา, วิทิตสพฺพธมฺมตฺตา ญาตสพฺพญฺญุตา วา สิยา. สตฺติสพฺพญฺญุโน ๒- สพฺพชานนตฺตํ นตฺถีติ ตมฺปิ น ยุชฺชติ.

"น ตสฺส อทฺทิฏฺฐมิธตฺถิ กิญฺจิ

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑๐๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “มาติกา”