@๓ ที.มหา. ๑๐/๒๒๑,๒๗๒/๑๓๗,๑๗๑, สํ.ส. ๑๕/๑๘๖/๑๙๐, สํ.นิ. ๑๖/๑๔๓/๑๘๕

@๔ สํ.นิ. ๑๖/๕๑/๘๐ มญฺเญ อฏฺฐาสี"ติอาทีสุ ๑- อาคตํ กายิกํ เจตสิกํ วีริยํ ปโยคาภิสงฺขาโร นาม. "สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส โข อาวุโส วิสาข ภิกฺขุโน ปฐมํ นิรุชฺฌติ วจีสงฺขาโร, ตโต กายสงฺขาโร, ตโต จิตฺตสงฺขาโร"ติอาทีสุ ๒- อาคตา วิตกฺกวิจารา วาจํ สงฺขโรนฺตีติ วจีสงฺขารา. อสฺสาสปสฺสาสา กาเยน สงฺขรียนฺตีติ กายสงฺขารา. สญฺญา จ เวทนา จ จิตฺเตน สงฺขรียนฺตีติ จิตฺตสงฺขารา อิธ ปน สงฺขตสงฺขารา อธิปฺเปตา.

อนิจฺจาติ หุตฺวา อภาวฏฺเฐน. ทุกฺขาติ ปีฬนฏฺเฐน. สพฺเพ ธมฺมาติ นิพฺพานมฺปิ อนฺโต กตฺวา วุตฺตา. อนตฺตาติ อวสวตฺตนฏฺเฐน. อิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติอาทีสุ "ทุกฺขสมุทโย ทุกฺขนิโรโธ"ติ วตฺตพฺเพ "ทุกฺขสมุทยํ ทุกฺขนิโรธนฺ"ติ ลิงฺค- วิปลฺลาโส กโต. ยสฺมา ปน พุทฺธาทโย อริยา ปฏิวิชฺฌนฺติ, ตสฺมา อริยสจฺจานีติ วุจฺจนฺติ. ๓- ยถาห "จตฺตาริมานิ ภิกฺขเว อริยสจฺจานิ ฯเปฯ อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ อริยสจฺจานิ. อริยา อิมานิ ปฏิวิชฺฌนฺติ, ตสฺมา อริยสจฺจานีติ วุจฺจนฺตี"ติ. ๓- อริยสฺส สจฺจานีติปิ อริยสจฺจานิ. ยถาห "สเทวเก โลเก ฯเปฯ สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อริโย, ตสฺมา อริยสจฺจานีติ วุจฺจนฺตี"ติ. ๓- เอเตสํ อภิสมฺพุทฺธตฺตา อริยภาวสิทฺธิโตปิ อริยสจฺจานิ. ยถาห "อิเมสํ โข ภิกฺขเว จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธตฺตา ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อริโยติ วุจฺจตี"ติปิ. ๔- อริยานิ สจฺจานีติปิ อริยสจฺจานิ. อริยานีติ อวิตถานิ, อวิสํวาทกานีติ อตฺโถ. ยถาห "อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ตถานิ อวิตถานิ ๕- อนญฺญถานิ, ตสฺมา อริยสจฺจานีติ วุจฺจนฺตี"ติ. ๓- สจฺจานีติ โก สจฺจฏฺโฐติ เจ? โย ปญฺญาจกฺขุนา อุปปริกขมานานํ มายาว วิปรีโต, มรีจีว วิสํวาทโก, ติตฺถิยานํ ปริกปฺปิตอตฺตาว อนุปลพฺภสภาโว จ น