อาวชฺชนาทีนิ ปญฺจทส วิสฺสชฺชนานิ ปกิณฺณกวเสน นิทฺทิฏฺฐานิ. ปญฺจทฺวาร- มโนทฺวาเรสุ ภวงฺคารมฺมณโต อญฺญารมฺมเณ จิตฺตสนฺตานํ นเมนฺตานํ ทฺวินฺนํ จิตฺตานํ อาวชฺชนฏฺโฐ. วิญฺญาณสฺส วิชานนฏฺโฐ. ปญฺญาย ปชานนฏฺโฐ. สญฺญาย สญฺชานนฏฺโฐ. สมาธิสฺส เอโกทฏฺโฐ. ทุติยชฺฌานสฺมึ หิ สมาธิ เอโก อุเทตีติ เอโก- ทีติ วุจฺจติ. วิตกฺกวิจาเรหิ อนชฺฌารุฬฺหตฺตา อคฺโค เสฏฺโฐ หุตฺวา อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ. เสฏฺโฐปิ หิ โลเก เอโกติ วุจฺจติ. วิตกฺกวิจารวิรหิโต วา เอโก อสหาโย หุตฺวา อุเทตีติปิ วฏฺฏติ. สพฺโพปิ วา กุสลสมาธิ นีวรณาทีนํ อุทฺธจฺจสฺเสว วา ปฏิปกฺขตฺตา เตหิ อนชฺฌารุโฬฺหติ อคฺโค หุตฺวา อุเทตีติ วา เตหิ วิรหิโตติ อสหาโย หุตฺวา อุเทตีติ วา เอโกทีติ วา ยุชฺชติ. อภิญฺญาย ญาตฏฺโฐติ ญาตปริญฺญาย สภาวชานนฏฺโฐ. ปริญฺญาย ตีรณฏฺโฐติ ตีรณปริญฺญาย อนิจฺจาทิโต อุปปริกฺขณฏฺโฐ. ปหานสฺส ปริจฺจาคฏฺโฐติ ปหานปริญฺญาย ปฏิปกฺขปชหนฏฺโฐ. สมปฺปวตฺตาย ภาวนาย เอกรสฏฺโฐ. ผสฺสนฏฺโฐติ ผุสนฏฺโฐ วินฺทนฏฺโฐ. ปีฬาภารวหนาทินา ขนฺธฏฺโฐ. สุญฺญาทินา ธาตุฏฺโฐ สกสก- มริยาทายตนาทินา อายตนฏฺโฐ. ปจฺจเยหิ สงฺคมฺม กตวเสน สงฺขตฏฺโฐ. ตพฺพิปรีเตน อสงฺขตฏฺโฐ.

[๑๔] จิตฺตฏฺฐาทีนิ ปญฺจทส วิสฺสชฺชนานิ จิตฺตสมฺพนฺเธน นิทฺทิฏฺฐานิ. จิตฺตฏฺโฐติ เอตฺถ อารมฺมณํ จินฺเตตีติ จิตฺตํ, วิชานาตีติ อตฺโถ. ยํ ปเนตฺถ ชวนํ โหติ, ตํ ชวนวีถิวเสน อตฺตโน สนฺตานํ จิโนตีติปิ จิตฺตํ, ยํ วิปากํ โหติ, ตํ กมฺมกิเลเสหิ จิตนฺติปิ จิตฺตํ, สพฺพมฺปิ ยถานุรูปํ จิตฺตตาย จิตฺตํ, จิตฺตกรณตาย จิตฺตํ, ยํ วฏฺฏสฺส ปจฺจโย โหติ, ตํ สํสารทุกฺขํ จิโนตีติปิ จิตฺตํ. เอวํ อารมฺมเณ จิตฺตตาทิโต จิตฺตฏฺโฐ. จิตฺตุปฺปาทเน ผลุปฺปาทเน วา นาสฺส อนฺตรมตฺถีติ อนนฺตรํ อนนฺตรสฺส ภาโว อานนฺตริยํ, จิตฺตสฺส อานนฺตริยํ จิตฺตานนฺตริยํ, โส จิตฺตานนฺตริยฏฺโฐ, อรหโต จุติจิตฺตํ วชฺเชตฺวา ยสฺส กสฺสจิ สมนนฺตรนิรุทฺธสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรจิตฺตุปฺปาทเน สมตฺถภาโว มคฺคจิตฺตสฺส อนนฺตรํ ผลุปฺปาทเน สมตฺถภาโวติ อธิปฺปาโย. จิตฺตสฺส วุฏฺฐานฏฺโฐติ โคตฺรภุจิตฺตสฺส นิมิตฺตโต, มคฺคจิตฺตสฺส นิมิตฺตปวตฺตโต ๑- วุฏฺฐานฏฺโฐ. จิตฺตสฺส วิวฏฺฏนฏฺโฐติ ตสฺเสว จิตฺตทฺวยสฺส ยถาวุตฺตโต วุฏฺฐิตสฺส นิพฺพาเน วิวฏฺฏนฏฺโฐ. จิตฺตสฺส เหตุฏฺโฐติ จิตฺตสฺส เหตุปจฺจยภูตานํ นวนฺนํ เหตูนํ เหตุฏฺโฐ. จิตฺตสฺส ปจฺจยฏฺโฐติ จิตฺตสฺส วตฺถารมฺมณาทีนํ อเนเกสํ ปจฺจยานํ ปจฺจยฏฺโฐ. จิตฺตสฺส วตฺถุฏฺโฐติ จิตฺตสฺส วตฺถุภูตานํ จกฺขุโสตฆานชิวฺหากายหทยวตฺถูนํ วตฺถุฏฺโฐ. จิตฺตสฺส ภูมฏฺโฐติ จิตฺตสฺส อุปฺปตฺติเทสวเสน กามาวจราทิภูมิอตฺโถ. จิตฺตสฺส อารมฺมณฏฺโฐติ รูปาทิอารมฺมณฏฺโฐ. ปริจิตสฺสารมฺมณสฺส สญฺจรณฏฺฐานฏฺเฐน โคจรฏฺโฐ. อุปริ วุตฺตวิญฺญาณจริยาวเสน จริยฏฺโฐ. อถ วา ปโยคสมุทาจารฏฺโฐ จริยฏฺโฐ. จิตฺตสฺส คมนาภาเวปิ ทูรสนฺติการมฺมณคฺคหณวเสน คตฏฺโฐ. อภินีหารฏฺโฐติ คหิตารมฺมณโต อญฺญารมฺมณมนสิการตฺถํ จิตฺตสฺส อภินีหรณฏฺโฐ. จิตฺตสฺส นิยฺยานฏฺโฐติ มคฺคจิตฺตสฺส วฏฺฏโต นิยฺยานฏฺโฐ. "เนกฺขมฺมํ ปฏิลทฺธสฺส กามจฺฉนฺทโท จิตฺตํ นิสฺสฏํ โหตี"ติอาทินา ๒- นเยน จิตฺตสฺส นิสฺสรณฏฺโฐ.