[๑๗] ทุกฺขสฺส ปีฬนฏฺโฐติอาทีนิ โสฬส วิสฺสชฺชนานิ สจฺจานํ ตถลกฺขณ- วเสน นิทฺทิฏฺฐานิ. ทุกฺขทสฺสเนเนว ปีฬนฏฺโฐ. ทุกฺขายูหนสมุทยทสฺสเนน สงฺขตฏฺโฐ. สพฺพกิเลสสนฺตาปหรสุสีตลมคฺคทสฺสเนน สนฺตาปฏฺโฐ. อวิปริณามธมฺม- นิโรธทสฺสเนน วิปริณามฏฺโฐ. สมุทยทสฺสเนเนว อายูหนฏฺโฐ. สมุทยายูหิต- ทุกฺขทสฺสเนน นิทานฏฺโฐ. วิสญฺโญคภูตนิโรธทสฺสเนน สญฺโญคฏฺโฐ. นิยฺยานภูต- มคฺคทสฺสเนน ปลิโพธฏฺโฐ. นิโรธทสฺสเนเนว นิสฺสรณฏฺโฐ. อวิเวกภูตสมุทย- ทสฺสเนน วิเวกฏฺโฐ. สงฺขตภูตมคฺคทสฺสเนน อสงฺขตฏฺโฐ. วิสภูตทสฺสเนน อมตฏฺโฐ. มคฺคทสฺสเนน นิยฺยานฏฺโฐ. นิพฺพานปตฺติยา อเหตุภูตสมุทยทสฺสเนน เหตุฏฺโฐ. สุทุทฺทสนิโรธทสฺสเนน ทสฺสนฏฺโฐ. กปณชนสทิสทุกฺขทสฺสเนน อุฬารกุสลสทิโส อาธิปเตยฺยฏฺโฐ ปาตุภวตีติ. เอวํ ตํตํสจฺจทสฺสเนน ตทญฺญสจฺจทสฺสเนน จ เอเกกสฺส สจฺจสฺส จตฺตาโร จตฺตาโร ลกฺขณฏฺฐา วุตฺตา.

ตถฏฺฐาทีนิ ทฺวาทส วิสฺสชฺชนานิ สพฺพธมฺมสงฺคาหกทฺวาทสปทวเสน นิทฺทิฏฺฐานิ. ตถฏฺโฐติ ยถาสภาวฏฺโฐ. อนตฺตฏฺโฐติ อตฺตวิรหิตฏฺโฐ. สจฺจฏฺโฐติ อวิสํวาทนฏฺโฐ. ปฏิเวธฏฺโฐติ ปฏิวิชฺฌิตพฺพฏฺโฐ. อภิชานนฏฺโฐติ อภิชาติตพฺพฏฺโฐ. ปริชานนฏฺโฐติ ญาตตีรณปริญฺญาย ปริชานิตพฺพฏฺโฐ. ธมฺมฏฺโฐติ สภาว- ธารณาทิอตฺโถ. ธาตุฏฺโฐติ สุญฺญาทิอตฺโถ. ญาตฏฺโฐติ ชานิตุํ สกฺกุเณยฺยฏฺโฐ. สจฺฉิกิริยฏฺโฐติ สจฺฉิกาตพฺพฏฺโฐ. ผสฺสนฏฺโฐติ ญาเณน ผุสิตพฺพฏฺโฐ. อภิสมยฏฺโฐติ ปจฺจเวกฺขณญาเณน อภิสมฺมาคนฺตพฺพฏฺโฐ, ญาเณน ปฏิลภิตพฺพฏฺโฐ วา. ปฏิลาโภปิ หิ "อตฺถาภิสมยา ธีโร"ติอาทีสุ ๑- วิย อภิสมโยติ วุจฺตติ.

[๑๘] เนกฺขมฺมาทีนิ สตฺต วิสฺสชฺชนานิ อุปจารชฺฌานวเสน นิทฺทิฏฺฐานิ. เนกฺขมฺมนฺติ กามจฺฉนฺทสฺส ปฏิปกฺโข อโลโภ. อาโลกสญฺญาติ ถินมิทฺธสฺส ปฏิปกฺเข อาโลกนิมิตฺเต สญฺญา. อวิกฺเขโปติ อุทฺธจฺจสฺส ปฏิปกฺโข สมาธิ. ธมฺมววตฺถานนฺติ วิจิกิจฺฉาย ปฏิปกฺขํ ญาณํ. ญาณนฺติ อวิชฺชาย ปฏิปกฺขํ ญาณํ. ปาโมชฺชนฺติ อรติปฏิปกฺขา ปีติ. ปฐมชฺฌานาทีนิ อฏฺฐ วิสฺสชฺชนานิ รูปารูปสมาปตฺติวเสน นิทฺทิฏฺฐานิ. เหฏฺฐา ปน รูปสมาปตฺติอนนฺตรํ รูปชฺฌานสมฺพนฺเธน จตฺตาโร พฺรหฺมวิหารา นิทฺทิฏฺฐา.