อฏฺฐกถายํ ปน "ปญฺจกามคุณิโก ราโค กามตณฺหา, รูปารูปภเวสุ ราโค ฌานนิกนฺติสสฺสตทิฏฺฐิสหคโต ราโค ภววเสน ปตฺถนา ภวตณฺหา, อุจฺเฉททิฏฺฐิ- สหคโต ราโค วิภวตณฺหา"ติ วุตฺตํ. อยํ ทสุตฺตรสุตฺตปริยาเยน โยชนา. สงฺคีติ- ปริยาเยน ปน อภิธมฺมปริยาเยน จ "อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา กามตณฺหา รูปตณฺหา อรูปตณฺหา. อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา รูปตณฺหา อรูปตณฺหา นิโรธตณฺหา"ติ ๒- วุตฺตา ตณฺหาปิ เอตฺถ ยุชฺชนฺติ. ตาสุ ปญฺจ กามธาตุรูปธาตุอรูปธาตุปฏิสํยุตฺตา, อนฺติมา อุจฺเฉททิฏฺฐิสหคตา.

จตฺตาโร โอฆาติ กาโมโฆ ภโวโฆ ทิฏฺโฐโฆ อวิชฺโชโฆ. ยสฺส สํวิชฺชนฺติ, ตํ วฏฺฏสฺมึ โอหนนฺติ โอสีทาเปนฺตีติ โอฆา. พลวกิเลสา เอเต. กามคุณสงฺขาเต กาเม โอโฆ กาโมโฆ. กามตณฺหาเยตํ นามํ. รูปารูปสงฺขาเต กมฺมโต จ อุปปตฺติโต จ ทุวิเธปิ ภเว โอโฆ ภโวโฆ. ภวตณฺหาเยตํ นามํ. ทิฏฺฐิ เอว โอโฆ ทิฏฺโฐโฆ. "สสฺสโต โลโก"ติอาทิกาย ทิฏฺฐิยา เอตํ นามํ. อวิชฺชา เอว โอโฆ อวิชฺโชโฆ. ทุกฺขาทีสุ อญฺญาณสฺเสตํ นามํ.

ปญฺจ นีวรณานีติ กามจฺฉนฺทนีวรณํ พฺยาปาทนีวรณํ ถินมิทฺธนีวรณํ อุทฺธจฺจ- กุกฺกุจฺจนีวรณํ วิจิกิจฺฉานีวรณํ. จิตฺตํ นีวรนฺติ ปริโยนนฺธนฺตีติ นีวรณานิ.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๒๓๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “ตติยภาณวาร - ปหาตัพพนิทเทส”