เอวํ สํวรอวีติกฺกมวเสน สีลํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ เตสํเยว ทฺวินฺนํ ปเภททสฺสนตฺถํ ปญฺจ สีลานิ ปาณาติปาตสฺส ปหานํ สีลนฺติอาทิมาห. เอตฺถ จ ปาณาติปาตสฺส ปหานํ สีลํ, ปาณาติปาตา เวรมณี สีลํ, ปาณาติปาตสฺส ปฏิปกฺขเจตนา สีลํ, ปาณาติปาตสฺส สํวโร สีลํ, ปาณาติปาตสฺส อวีติกฺกโม สีลนฺติ โยชนา กาตพฺพา. ปหานนฺติ จ โกจิ ธมฺโม นาม นตฺถิ อญฺญตฺร วุตฺตปฺปการานํ ปาณาติปาตาทีนํ อนุปฺปาทมตฺตโต. ยสฺมา ปน ตํ ตํ ปหานํ ตสฺส ตสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส ปติฏฺฐานฏฺเฐน อุปธารณํ โหติ, วิปฺปกิณฺณสภาวากรเณน จ สโมธานํ, ตสฺมา ปุพฺเพ วุตฺเตเนว อุปธารณ- สโมธานสงฺขาเตน สีลนฏฺฐน สีลนฺติ วุตฺตํ. อิตเร จตฺตาโร ธมฺมา ตโต เวรมณิวเสน ตสฺส ตสฺส สํวรวเสน ตทุภยสมฺปยุตฺตเจตนาวเสน ตํ ตํ อวีติกฺกมนฺตสฺส อวีติกฺกมวเสน จ เจตโส ปวตฺติสมฺภาวํ สนฺธาย วุตฺตา.

อถ วา ปหานมฺปิ ธมฺมโต อตฺถิเยว. กถํ. ปหียเต อเนน ปาณาติปาตาทิปฺ- ปฏิปกฺโข, ปชหติ วา ตํ ปฏิปกฺขนฺติ ปหานํ. กินฺตํ? สพฺเพปิ กุสลา ขนฺธา. อญฺเญ ปน อาจริยา "เนกฺขมฺมาทีสุปิ `เวรมณี สีลนฺ'ติ วจนมตฺตํ คเหตฺวา สพฺพ- กุสเลสุปิ นิยตเยวาปนกภูตา วิรติ นาม อตฺถี"ติ วทนฺติ, น ตถา อิธาติ. เอวมิเมหิ ปหานาทีหิ ปญฺจหิ ปเทหิ วิเสเสตฺวา ปริยนฺตาปริยนฺตสีลทฺวเย อปริยนฺตสีลเมว วุตฺตํ. ตสฺมา เอวํ หิ เอวรูปานิ สีลานิ จิตฺตสฺส อวิปฺปฏิสาราย สํวตฺตนฺติ ฯเปฯ สจฺฉิกาตพฺพํ สจฺฉิกโรนฺโต สิกฺขตีติ วุตฺตํ.

ตตฺถ อวิปฺปฏิสาราย สํวตฺตนฺตีติ "สํวโร อวิปฺปฏิสารตฺถายา"ติ ๑- จ "อวิปฺปฏิสารตฺถานิ โข อานนฺท กุสลานิ สีลานิ อวิปฺปฏิสารานิสํสานี"ติ ๒- จ วจนโต อวิปฏิสารตฺถาย สํวตฺตนฺติ "วิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชตฺถายา"ติ ๓- จ "โยนิโสมน สิกโรโต ปาโมชฺชํ ชายตี"ติ ๓- จ วจนโต ปาโมชฺชาย สํวตฺตนฺติ "ปามุชฺชํ ปี ตตฺถายา"ติ ๑- จ "ปมุทิตสฺส ปีติ ชายตี"ติ ๑- จ วจนโต ปีติยา สํวตฺตนฺติ. "ปีติ ปสฺสทฺธตฺถายา"ติ ๑- จ "ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภตี"ติ ๔- จ วจนโต ปสฺสทฺธิยา สํวตฺตนฺติ "ปสฺสทฺธิ สุขตฺถายา"ติ จ "ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทตี"ติ จ วจนโต โสมนสฺสาย สํวตฺตนฺติ. เจตสิกํ สุขํ หิ โสมนสฺสนฺติ วุจฺจติ. อาเสวนายาติ ภุสา เสวนา อาเสวนา. กสฺส อาเสวนา? อนนฺตรํ โสมนสฺสวจเนน สุขสฺส วุตฺตตฺตา สุขํ สิทฺธํ. "สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยตี"ติ จ วจนโต เตน สุเขน สมาธิ