สมาธิสฺส โคจรกุสลตาติ สมาธิสฺส โคจเรสุ กสิณาทีสุ อารมฺมเณสุ ตํ ตํ ฌานํ สมาปชฺชิตุกามตาย ยถารุจิ อาวชฺชนกรณวเสน เตสุ อารมฺมเณสุ เฉกภาโว. เอเตน กสิณาวชฺชนวเสน อาสชฺชนวสิตา วุตฺตา โหติ. อถ วา ตสฺมึ ตสฺมึ ทิสาภาเค กสิณผรณวเสน เอวํ ผุฏฺฐสฺส กสิณสฺส จิรฏฺฐานวเสน จ สมาธิสฺส โคจเรสุ เฉกภาโว.

สมาธิสฺส อภินีหารกุสลตาติ เอกตฺตนเยน เหฏฺฐาเหฏฺฐาสมาธึ อุปรูปริ- สมาธิภาวูปนยเนน อภินีหรเณ อภินินฺนามเน เฉกภาโว. อุปจารชฺฌานํ หิ

@๓ อภิ.สํ. ๓๔/๑๑๖๒/๒๗๐ ๔ ที.สี. ๙/๒๙๘/๑๐๘, ม.ม. ๑๓/๓๙๕/๓๗๘ วสิปฺปตฺตํ ปฐมชฺฌานตฺถาย วิปสฺสนตฺถาย วา อภินีหรติ, เอวํ ปฐมชฺฌานาทีนิ ทุติยชฺฌานาทิตฺถาย วิปสฺสนตฺถาย วา, จตุตฺถชฺฌานํ อรูปสมาปตฺตตฺถาย อภิญฺญตฺถาย วิปสฺสนตฺถาย วา อากาสานญฺจายตนาทโย วิญฺญาณญฺจายตนาทิ- อตฺถาย วิปสฺสนตฺถาย วา อภินีหรตีติ เอวํ สมาธิสฺส ตตฺถ ตตฺถ อภินีหารกุสลตา. ยสฺมา ปน กุสลตา นาม ปญฺญา สา สมาธิ น โหติ, ตสฺมา สมาธิ ปริณายกปริญฺญาวเสน สตฺตวิโธปิ วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ.