ปฏิจฺจสมุปฺปาทปาฬิยํ สรูปโต อนาคตวเสน ปน อวิชฺชาสงฺขารา เอโก สงฺเขโป, วิญฺญาณนามรูปสฬายตนผสฺสเวทนา ทุติโย, ตณฺหุปาทานภวา ตติโย, ชาติชรามรณํ จตุตฺโถ. อวิชฺชา สงฺขาราติ เทฺว องฺคานิ อตีตกาลานิ, วิญฺญาณาทีนิ ภวาวสานานิ อฏฺฐ ปจฺจุปฺปนฺนกาลานิ, ชาติ ชรา มรณนฺติ เทฺว อนาคตกาลานิ. สงฺขารวิญฺญาณานํ อนฺตรา เอโก เหตุผลสนฺธิ, เวทนาตณฺหานมนฺตรา เอโก ผลเหตุ สนฺธิ, ภวชาตีนมนฺตรา เอโก เหตุผลสนฺธิ.
วีสติยา อากาเรหีติ วีสติยา โกฏฺฐาเสหิ. จตุสงฺเขเป จ ตโย อทฺเธ จ สนฺธึ ปฏิจฺจสมุปฺปาทญฺจ วีสติยา อากาเรหิ ชานาตีติ สมฺพนฺโธ.
ชานาตีติ สุตานุสาเรน ภาวนารมฺภญาเณน ชานาติ. ปสฺสตีติ ญาตเมว จกฺขุนา ทิฏฺฐํ วิย หตฺถตเล อามลกํ วิย จ ผุฏฺฐํ กตฺวา ญาเณเนว ปสฺสติ. อญฺญาตีติ ทิฏฺฐมริยาเทเนว อาเสวนํ กโรนฺโต ญาเณเนว ชานาติ. มริยาทตฺโถ หิ เอตฺถ อากาโร. ปฏิวิชฺฌตีติ ภาวนาปริปูริยา ทิฏฺฐํ ปาเปนฺโต ญาเณเนว ปฏิวิธํ กโรติ. สลฺลกฺขณวเสน วา ชานาติ, สรสวเสน ปสฺสติ, ปจฺจุปฏฺฐานวเสน อญฺญาติ, ปทฏฺฐานวเสน ปฏิวิชฺฌติ.
ตตฺถ ปฏิจฺจสมุปฺปาโทติ ปจฺจยธมฺมา เวทิตพฺพา. ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ธมฺมาติ เตหิ เตหิ ปจฺจเยหิ นิพฺพตฺตธมฺมา. กถมิทํ ชานิตพฺพนฺติ เจ? ภควโต วจเนน. ภควตา หิ ปฏิจฺจสมุปฺปาทปฏิจฺจสมุปฺปนฺนธมฺมเทสนาสุตฺเต:-