ภควา หิ กตฺถจิ ปธานตฺตา กตฺถจิ ปากฏตฺตา กตฺถจิ อสาธารณตฺตา เทสนาวิลาสสฺส จ เวเนยฺยานญฺจ อนุรูปโต เอกเมว เหตุญฺจ ผลญฺจ ทีเปติ. ตสฺมา อยมิธ อวิชฺชา วิชฺชมาเนสุปิ อญฺเญสุ วตฺถารมฺมณสหชาตธมฺมาทีสุ สงฺขารการเณสุ "อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒตี"ติ ๑- จ, "อวิชฺชา- สมุทยา อาสวสมุทโย"ติ ๒- จ วจนโต อญฺเญสมฺปิ ตณฺหาทีนํ สงฺขารเหตูนํ เหตูติ ปธานตฺตา "อวิทฺวา ภิกฺขเว อวิชฺชาคโต ปุญฺญาภิสงฺขารมฺปิ อภิสงฺขาโร"ติ ปากฏตฺตา, อสาธารณตฺตา จ สงฺขารานํ เหตุภาเวน ทีปิตาติ เวทิตพฺพา. เอเตเนว จ เอเกกเหตุผลทีปนปริหารวจเนน สพฺพตฺถ เอเกกเหตุผลทีปเน ปโยชนํ เวทิตพฺพํ.

เอตฺถาห:- เอวํ สนฺเตปิ เอกนฺตานิฏฺฐผลาย สาวชฺชาย อวิชฺชาย กถํ ปุญฺญาเนญฺชาภิสงฺขารปจฺจยตฺตํ ยุชฺชติ? น หิ นิมฺพพีชโต อุจฺฉุ อุปฺปชฺชตีติ. กถํ น ยุชฺชติ? โลกสฺมึ หิ:-

วิรุทฺโธ จาวิรุทฺโธ จ สทิสาสทิโส ตถา

ธมฺมานํ ปจฺจโย สิทฺโธ วิปากา เอว เต จ น.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๕๒๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “บุพเพนิวาสานุสติญาณนิทเทส”