ทสฺสนลกฺขเณ อินฺทฏฺฐํ กโรตีติ อินฺทฺริยํ, ปญฺญาสงฺขาตํ อินฺทฺริยํ ปญฺญินฺ- ทฺริยํ. กึ วุตฺตํ โหติ? นยิทํ "ปุริสสฺส อินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยนฺ"ติอาทิ วิย ปญฺญาย อินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ, อถ โข ปญฺญา เอว อินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริ- ยนฺติ วุตฺตํ โหติ. อวิชฺชาย น กมฺปตีติ ปญฺญาพลํ. กิเลสจฺเฉทนฏฺเฐน ปญฺญาว สตฺถํ ปญฺญาสตฺถํ. อุจฺจคฺคตฏฺเฐน ปญฺญาว ปาสาโท ปญฺญาปาสาโท. อาโลกนฏฺเฐน ปญฺญาว อาโลโก ปญฺญาอาโลโก. โอภาสนฏฺเฐน ปญฺญาว โอภาโส ปญฺญาโอภาโส. ปโชตนฏฺเฐน ปญฺญาว ปชฺโชโต ปญฺญาปชฺโชโต. ปญฺญวโต หิ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺนสฺส ทสสหสฺสิ โลกธาตุ เอกาโลกา เอโกภาสา เอกปชฺโชตา โหติ. เตเนตํ วุตฺตํ. อิเมสุ ปน ตีสุ ปเทสุ เอกปเทนาปิ เอกสฺมึ อตฺเถ สิทฺเธ ยานิ ปเนตานิ ภควตา "จตฺตาโรเม ภิกฺขเว อาโลกา. กตเม จตฺตาโร, จนฺทาโลโก สูริยาโลโก อคฺคาโลโก ปญฺญาโลโก. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อาโลกา. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ จตุนฺนํ อาโลกานํ ยทิทํ ปญฺญาโลโก "ตถา "จตฺตาโรเม ภิกฺขเว โอภาสา. จตฺตาโรเม ภิกฺขเว ปชฺโชตา"ติ ๑- สตฺตานํ อชฺฌาสยวเสน สุตฺตานิ เทสิตานิ.

น เตน สตฺตา มุยฺหนฺติ, สยํ วา อารมฺมเณ น มุยฺหตีติ อโมโห. ธมฺมวิจยปทํ วุตฺตตฺถเมว. กสฺมา ปเนตํ ปุน วุตฺตนฺติ? อโมหสฺส โมหปฺปฏิปกฺขภาวทีปนตฺถํ. เตเนตํ ทีเปติ "ยฺวายํ อโมโห, โส น เกวลํ โมหโต อญฺโญ ธมฺโม, โมหสฺส ปน ปฏิปกฺโข ธมฺมวิจยสงฺขาโต อโมโห นาม อิธ อธิปฺเปโต"ติ. สมฺมาทิฏฺฐีติ ยาถาวนิยฺยานิกกุสลทิฏฺฐิ. "ตตฺถ กตมํ ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ตตฺถ กตมํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ตตฺถ กตมํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณนฺ"ติ ปุจฺฉาวจนานิ สงฺเขปวเสน วุตฺตานีติ.

สจฺจญาณจตุกฺกนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.