"จตฺตาโร สุสมารทฺธา"ติอาทิ สกลสฺส สุสมารทฺธวจนสฺส มูลตฺโถ. "อตฺถิ สมนฺ"ติอาทิ ปน สุสมวจนสฺส, "ญาตนฺ"ติอาทิ อารทฺธวจนสฺส วิกปฺปตฺถา. ตตฺถายํ ปทตฺถสํสนฺทนา:- "สมา จ สุสมา จ ๒- สมสุสมา"ติ วตฺตพฺเพ เอกเทสสรูเปกเสสํ กตฺวา "สุสมา"ติอิจฺเจว วุตฺตา ยถา นามญฺจ รูปญฺจ นามรูปญฺจ นามรูปนฺติ. "อิทํ สมํ, อิทํ สุสมนฺ"ติ ปน อนญฺญาเปกฺขํ กตฺวา นปุํสกวจนํ กตํ. ยสฺมา ปน ญาตมฺปิ ทิฏฺฐนฺติ วุจฺจติ, ทิฏฺฐญฺจ อารทฺธญฺจ อตฺถโต เอกํ. วิทิตสจฺฉิกตผสฺสิตานิ ปน ญาตเววจนานิ, ตสฺมา ญาตนฺติ อารทฺธตฺโถเยว วุตฺโต โหติ.
อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนนฺติ อยมฺปน อารทฺธวจนสฺส อุชุกตฺโถเยว. อุปฏฺฐิตา สตีติอาทีนิ ปน สมฺปยุตฺตวีริยสฺส อุปการกธมฺมทสฺสนตฺถํ วุตฺตานิ, น อารทฺธวจนสฺส อตฺถทสฺสนตฺถํ. ปุริเมน อตฺเถน สุฏฺฐุ สมารทฺธาติ สุสมารทฺธา จ, อิมินา อตฺเถน สุสมา อารทฺธาติ สุสมารทฺธา จ เอกเสเส กเต "สุสมารทฺธา"ติ วุจฺจนฺติ. อิมมตฺถํ ปริคฺคเหตฺวา "เตน วุจฺจติ สุสมารทฺธา"ติ วุตฺตํ.
อนุปุพฺพนฺติ ยถานุกฺกเมนาติ อตฺโถ, ปุพฺพํ ปุพฺพํ อนูติ วุตฺตํ โหติ. ทีฆํ อสฺสาสวเสนาติ ทีฆนฺติ วุตฺตอสฺสาสวเสน. ปุริมา ปุริมาติ ปุริมา ปุริมา สติ, ปุริมา ปุริมา สมาธิ ๑-. เอเตน ปุพฺพนฺติ ปทสฺส อตฺโถ วุตโต โหติ. ปจฺฉิมา ปจฺฉิมาติ สติเยว. เอเตน อนูติ ปทสฺส อตฺโถ วุตฺโต โหติ. อุภเยน ปุพฺพญฺจ อนุ จ ปริจิตาติ อตฺโถ วุตฺโต โหติ. อุปริ โสฬส วตฺถูนิ วิตฺถาเรตฺวา วจนโต อิธ สงฺขิปิตฺวา "ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี"ติ อนฺติมเมว ทสฺสิตํ. ยสฺมา สิขาปฺปตฺตภาวนสฺส สพฺพาปิ อานาปานสฺสติโย ปุนปฺปุนํ ยถารุจิ ปวตฺตนโต อนุปริจิตาปิ โหนฺติ. เตน วุตฺตํ "อญฺญมญฺญํ ปริจิตา เจว โหนฺติ อนุปริจิตา จา"ติ.
ยถตฺถาติ ยถาสภาวตฺถา. อตฺตทมถฏฺโฐติ อรหตฺตมคฺคกฺขเณ อตฺตโน นิพฺพิเสวนตฺโถ. สมถฏฺโฐติ สีติภาวตฺโถ. ปรินิพฺพาปนฏฺโฐติ กิเลสปรินิพฺพาเนน. อภิญฺญฏฺโฐติ สพฺพธมฺมวเสน. ปริญฺญฏฺฐาทโย มคฺคญาณกิจฺจวเสน. สจฺจาภิสมยฏฺโฐ จตุนฺนํ สจฺจานํ เอกปฏิเวธทสฺสนวเสน. นิโรเธ ปติฏฺฐาปกฏฺโฐ อารมฺมณกรณวเสน.