[๒๑๕] อนิจฺจานุปสฺสนา ยถาภูตํ ญาณนฺติ อนิจฺจานุปสฺสนาเยว ยถาภูตญาณํ. อุภยมฺปิ ปจฺจตฺตวจนํ. ยถาภูตญาณนฺติ ญาณตฺโถ วุตฺโต. เอวํ เสเสสุปิ. สมฺโมหา อญฺญาณาติ สมฺโมหภูตา อญฺญาณา. มุจฺจตีติ วิโมกฺขตฺโถ วุตฺโต.

[๒๑๖] อนิจฺจานุปสฺสนา อนุตฺตรํ สีติภาวญาณนฺติ เอตฺถ สาสเนเยว สพฺภาวโต อุตฺตมฏฺเฐน อนุตฺตรํ, อนุตฺตรสฺส ปจฺจยตฺตา วา อนุตฺตรํ, สีติภาโว เอว ญาณํ สีติภาวญาณํ. ตํ อนิจฺจานุปสฺสนาสงฺขาตํ อนุตฺตรํ สีติภาวญาณํ. "ฉหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุนฺ"ติ ๑- เอตฺถ นิพฺพานํ อนุตฺตโร สีติภาโว นาม. อิธ ปน วิปสฺสนา อนุตฺตโร สีติภาโว. นิจฺจโต สนฺตาปปริฬาหทรถา มุจฺจตีติ เอตฺถาปิ "นิจฺจนฺ"ติ ปวตฺตกิเลสา เอว อิธ จามุตฺร จ สนฺตาปนฏฺเฐน สนฺตาโป, ปริทหนฏฺเฐน ปริฬาโห, อุณฺหฏฺเฐน ทรโถติ วุจฺจนฺติ.

[๒๑๗] เนกฺขมฺมํ ฌายตีติ ฌานนฺติอาทโย เหฏฺฐา วุตฺตตฺถา. เนกฺขมฺมาทีนิ เจตฺถ อฏฺฐ สมาปตฺติโย จ นิพฺเพธภาคิยาเนว.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๗๗๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. วิโมกขกถา”