[๒๒๘] ปุน วิโมกฺขานํ นานากฺขณานํ เอกกฺขณปริยายํ ทสฺเสตุกาโม กติหากาเรหีติอาทิมาห. ตตฺถ อาธิปเตยฺยฏฺเฐนาติ เชฏฺฐกฏฺเฐน. อธิฏฺฐานฏฺเฐนาติ ปติฏฺฐานฏฺเฐน. อภินีหารฏฺเฐนาติ วิปสฺสนาวีถิโต นีหรณฏฺเฐน. ๑- นิยฺยานฏฺเฐนาติ นิพฺพานุปคมนฏฺเฐน. อนิจฺจโต มนสิกโรโตติ วุฏฺฐานคามินิวิปสฺสนากฺขเณเยว. อนิมิตฺโต วิโมกฺโขติ มคฺคกฺขเณเยว. เอส นโย เสเสสุ. จิตฺตํ อธิฏฺฐาตีติ จิตฺตํ อธิกํ กตฺวา ฐาติ, จิตฺตํ ปติฏฺฐาเปตีติ อธิปฺปาโย. จิตฺตํ อภินีหรตีติ วิปสฺสนาวีถิโต ๒- จิตฺตํ นีหรติ. นิโรธํ นิพฺพานํ นิยฺยาตีติ นิโรธสงฺขาตํ นิพฺพานํ อุปคจฺฉตีติ เอวํ อาการนานตฺตโต จตุธา นานากฺขณตา ทสฺสิตา.

เอกกฺขณตาย สโมธานฏฺเฐนาติ เอกชฺฌํ สโมสรณฏฺเฐน. อธิคมนฏฺเฐนาติ วินฺทนฏฺเฐน. ปฏิลาภฏฺเฐนาติ ปาปุณนฏฺเฐน. ปฏิเวธฏฺเฐนาติ ญาเณน ปฏิวิชฺฌนฏฺเฐน. สจฺฉิกิริยฏฺเฐนาติ ปจฺจกฺขกรณฏฺเฐน. ผสฺสนฏฺเฐนาติ ๓- ญาณผุสนาย ผุสนฏฺเฐน. อภิสมยฏฺเฐนาติ อภิมุขํ สมาคมนฏฺเฐน. เอตฺถ "สโมธานฏฺเฐนา"ติ มูลปทํ, เสสานิ อธิคมเววจนานิ. ตสฺมาเยว หิ สพฺเพสํ เอกโต วิสฺสชฺชนํ กตํ. ๔- นิมิตฺตา มุจฺจตีติ นิจฺจนิมิตฺตโต มุจฺจติ. อิมินา วิโมกฺขฏฺโฐ วุตฺโต. ยโต มุจฺจตีติ ยโต นิมิตฺตโต มุจฺจติ. ตตฺถ น ปณิทหตีติ ตสฺมึ นิมิตฺเต ปตฺถนํ น กโรติ. ยตฺถ น ปณิทหตีติ ยสฺมึ นิมิตฺเต น ปณิทหติ. เตน สุญฺโญติ เตน นิมิตฺเตน สุญฺโญ. เยน สุญฺโญติ เยน นิมิตฺเตน สุญฺโญ. เตน นิมิตฺเตน อนิมิตฺโตติ อิมินา อนิมิตฺตฏฺโฐ วุตฺโต.

ปณิธิยา มุจฺจตีติ ปณิธิโต มุจฺจติ. "ปณิธิ มุจฺจตี"ติ ปาโฐ ๕- นิสฺสกฺกตฺโถเยว. อิมินา วิโมกฺขฏฺโฐ วุตฺโต. ยตฺถ น ปณิทหตีติ ยสฺมึ ทุกฺเข น ปณิทหติ. เตน สุญฺโญติ เตน ทุกฺเขน สุญฺโญ. เยน สุญฺโญติ เยน ทุกฺขนิมิตฺเตน