@อสุรวณฺณญฺจ ทิสฺสนฺติ ๖ วิสุทฺธิ. ๒/๓๕

[๑๔] มโนมยิทฺธิญาณนิทฺเทเส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาตีติ- อาทีสุ อิทฺธิมา ภิกฺขุ มโนมยิทฺธึ กาตุกาโม อากาสกสิณารมฺมณปาทกชฺฌานโต วุฏฺฐาย อตฺตโน รูปกายํ ตาว อาวชฺชิตฺวา วุตฺตนเยเนว "สุสิโร โหตู"ติ อธิฏฺฐาติ, สุสิโร โหติ. อถ ตสฺส อพฺภนฺตเร ปฐวีกสิณวเสน อญฺญํ กายํ อาวชฺชิตฺวา ปริกมฺมํ กตฺวา วุตฺตนเยเนว อธิฏฺฐาติ, ตสฺส อพฺภนฺตเร อญฺโญ กาโย โหติ. โส ตํ มุขโต อพฺพูหิตฺวา ๑- พหิ ฐเปติ. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาหิ ปกาเสนฺโต เสยฺยถาปีติอาทิมาห. ตตฺถ มุญฺชมฺหาติ มุญฺชติณมฺหา อีสิกํ ปวาเหยฺยาติ กฬีรํ ลุญฺเจยฺย. โกสิยาติ โกสกโต. กรณฺฑาติ กรณฺฑาย, ปุราณตจกญฺจุกโตติ อตฺโถ. ตตฺถ จ อุทฺธเรยฺยาติ จิตฺเตเนวสฺส อุทฺธรณํ เวทิตพฺพํ. อยํ หิ อหิ นาม สชาติยํ ฐิโต, กฏฺฐนฺตรํ วา รุกฺขนฺตรํ วา นิสฺสาย, ตจโต สรีรํ นิกฺกฑฺฒนปโยคสงฺขาเตน ถาเมน, สรีรํ ขาทยมานํ ๒- วิย ปุราณตจํ ชิคุจฺฉนฺโต อิเมหิ จตูหิ การเณหิ สยเมว กญฺจุกํ ปชหาติ.

เอตฺถ จ ยถา อีสิกาทโย มุญฺชาทีหิ สทิสา โหนฺติ, เอวมิทํ มโนมยํ รูปํ อิทฺธิมตา ๓- สพฺพากาเรหิ สทิสเมว โหตีติ ทสฺสนตฺถํ อิมา อุปมา วุตฺตาติ. "มโนมเยน กาเยน, อิทฺธิยา อุปสงฺกมี"ติ ๔- เอตฺถ อภิญฺญามเนน กตกาโย มโนมยกาโย นาม. "อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปชฺชตี"ติ ๕- เอตฺถ ฌานมเนน นิพฺพตฺติตกาโย เตน มเนน กตตฺตา มโนมยกาโย นาม. อิธ ปน อภิญฺญามเนน อุปฺปาทิตกาโย เตน มเนน กตตฺตา มโนมยกาโย นาม. เอวํ สติ อธิฏฺฐานิทฺธิยา วิกุพฺพนิทฺธิยา จ กโต มโนมยกาโย นาม โหตีติ เจ? โหติเยว. อิธ ปน ตาสํ วิสุํ วิสุํ วิเสเสน วิเสเสตฺวา อธิฏฺฐานิทฺธิ วิกุพฺพนิทฺธีติ จ วุตฺตตฺตา อพฺภนฺตรโต นิมฺมานเมว มโนมยิทฺธิ นาม.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๙๒๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. อิทธิกถา”