สรณํ คจฺฉ ตํ พุทฺธํ ตฺวญฺจ เม สรณํ ภวา"ติ ๑- อาห. ราชา "เตน หิ ตญฺจ ๒- สรณํ คจฺฉามิ สตฺถารญฺจ, วรญฺจ เต ทมฺมี"ติ อาห. สา "วโร คหิโต โหตุ มหาราชา"ติ อาห. ราชา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา สรณํ คนฺตฺวา นิมนฺเตตฺวา พุทฺธปฺปมุขสฺส สํฆสฺส สตฺตาหํ มหาทานํ ทตฺวา "สามาวตึ วรํ คณฺหาหี"ติ อาห. "สาธุ มหาราช อิมํ เม วรํ เทหิ, สตฺถา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ อิธาคจฺฉตุ, ธมฺมํ โสสฺสามี"ติ อาห. ราชา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา "ภนฺเต ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ นิพทฺธํ อิธาคจฺฉถ, สามาวติมิสฺสิกา ธมฺมํ โสสฺสามาติ วทนฺตี"ติ อาห. สตฺถา "มหาราช พุทฺธานํ นาม เอกฏฺฐานํ นิพทฺธํ คนฺตุํ น วฏฺฏติ, มหาชโนปิ ปจฺจาสึสตี"ติ อาห. เตน หิ ภนฺเต ภิกฺขู อาณาเปถาติ. สตฺถา อานนฺทตฺเถรํ อาณาเปสิ. เถโร ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ อาทาย นิพทฺธํ ราชกุลํ คจฺฉติ. ตาปิ เทวีปมุขา อิตฺถิโย เถรํ โภเชตฺวา ธมฺมํ สุณึสุ. สามาวติญฺจ สตฺถา เมตฺตาวิหารีนํ อุปาสิกานํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสีติ. เอวํ รญฺโญ ขุรปฺปํ มุญฺจิตุํ อวิสหนภาโว สามาวติยา อุปาสิกาย สมาธิวิปฺผารา อิทฺธีติ. เอตฺถ

[๑๗] อริยิทฺธินิทฺเทเส อริยา อิทฺธีติ เจโตวสิปฺปตฺตานํ ขีณาสวอริยานํเยว สมฺภวโต อริยา อิทฺธีติ วุจฺจตีติ. อิธ ภิกฺขูติ อิมสฺมึ สาสเน ขีณาสโว ภิกฺขุ. อนิฏฺฐสฺมึ ๑- วตฺถุสฺมินฺติ อารมฺมณปกติยา อมนาเป วตฺถุสฺมึ สตฺเต วา สงฺขาเร วา. เมตฺตาย วา ผรตีติ สตฺโต เจ โหติ, เมตฺตาภาวนาย ผรติ. ธาตุโต วา อุปสํหรตีติ สงฺขาโร เจ โหติ, "ธาตุมตฺตนฺ"ติ ธาตุมนสิการํ อุปสํหรติ. สตฺเตปิ ธาตูปสํหาโร วฏฺฏติ. อสุภาย วา ผรตีติ สตฺโต เจ, อสุภภาวนาย ผรติ. อนิจฺจโต วา อุปสํหรตีติ สงฺขาโร เจ, "อนิจฺจนฺ"ติ มนสิการํ อุปสํหรติ. ตทุภยนฺติ ตํ อุภยํ. อุเปกฺขโกติ ฉฬงฺคุเปกฺขาย อุเปกฺขโก. สโตติ สติเวปุลฺลปฺปตฺตตฺตา. สมฺปชาโนติ ปญฺญาย สมฺปชานการิตฺตา. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวาติ การณวเสน จกฺขูติ ลทฺธโวหาเรน รูปทสฺสนสมตฺเถน จกฺขุวิญฺญาเณน รูปํ ทิสฺวา. โปราณา ปนาหุ "จกฺขุ รูปํ น ปสฺสติ อจิตฺตกตฺตา, จิตฺตํ น ปสฺสติ อจกฺขุกตฺตา, ทฺวารารมฺมณสํฆฏฺฏเน ปน ปสาทวตฺถุเกน จิตฺเตน ปสฺสติ. อีทิสี ปเนสา `ธนุนา วิชฺฌตี'ติอาทีสุ วิย สสมฺภารกถา นาม โหติ. ตสฺมา จกฺขุวิญฺญาเณน รูปํ ทิสฺวาติ อยเมตฺถ อตฺโถ"ติ. ๒- อถ วา จกฺขุนา การณตฺเตน ๓- รูปํ ทิสฺวาติ อตฺโถ. เนว สุมโน โหตีติ เคหสิตโสมนสฺสปฏิกฺเขโป, น กิริยภูตาย โสมนสฺสเวทนาย. น ทุมฺมโนติ สพฺพโทมนสฺสปฏิกฺเขโป. อุเปกฺขโก วิหรตีติ อิฏฺฐานิฏฺฐารมฺมณาปาเถ ปริสุทฺธปกติภาวาวิชหนาการภูตาย ฉสุ ทฺวาเรสุ ปวตฺตนโต "ฉฬงฺคุเปกฺขา"ติ ลทฺธนามาย ตตฺรมชฺฌตฺตุเปกฺขาย อุเปกฺขโก วิหรติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวาติอาทีสุปิ อเสว นโย.