อถสฺส ภริยา กติปาหจฺจเยน ปุตฺตํ วิชายิ. เสฏฺฐี "อิมสฺมึ อสติ มม ปุตฺโต เสฏฺฐิฏฺฐานํ ลภิสฺสติ. "อิทาเนว นํ มาเรตุํ วฏฺฏตี"ติ กาฬึ อามนฺเตตฺวา "คจฺฉ เช, วชโต คุนฺนํ นิกฺขมนเวลาย วชทฺวารมชฺเฌ อิมํ ติริยํ นิปชฺชาเปหิ, คาวิโย นํ มทฺทิตฺวา มาเรสฺสนฺติ, มทฺทิตามทฺทิตภาวํ ปนสฺส ญตฺวา เอหี"ติ อาห. สา คนฺตฺวา โคปาลเกน วชทฺวาเร วิวฏมตฺเตเยว ตํ ตถา นิปชฺชาเปสิ. โคคณเชฏฺฐโก อุสโภ อญฺญสฺมึ กาเล สพฺพปจฺฉา นิกฺขมนฺโตปิ ตํทิวสํ สพฺพปฐมํ นิกฺขมิตฺวา ทารกํ จตุนฺนํ ปาทานํ อนฺตเร กตฺวา อฏฺฐาสิ. อเนกสตา คาโว อุสภสฺส เทฺว ปสฺสานิ ฆํสนฺติโย นิกฺขมึสุ. โคปาลโกปิ "อยํ อุสโภ ปุพฺเพ สพฺพปจฺฉา นิกฺขมติ, อชฺช ปน ปฐมํ นิกฺขมิตฺวา ทฺวารมชฺเฌ นิจฺจโลว ฐิโต, กินฺนุ โข เอตนฺ"ติ จินฺเตตฺวา คนฺตฺวา ตสฺส เหฏฺฐา นิปนฺนํ ทารกํ ทิสฺวา ปุตฺตสิเนหํ ปฏิลภิตฺวา "ปุตฺโต เม ลทฺโธ"ติ เคหํ เนสิ.

กาฬี คนฺตฺวา เสฏฺฐินา ปุจฺฉิตา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา "คจฺฉ, นํ ปุน อิมํ สหสฺสํ ทตฺวา อาเนหี"ติ วุตฺตา ปุน อาเนตฺวา อทาสิ. อถ นํ เสฏฺฐี อาห "อมฺม กาฬิ อิมสฺมึ นคเร ปญฺจ สกฏสตานิ ปจฺจูสกาเล อุฏฺฐาย วาณิชฺชาย คจฺฉนฺติ, ตฺวํ อิมํ เนตฺวา จกฺกมคฺเค นิปชฺชาเปหิ, โคณา วา นํ มทฺทิสฺสนฺติ, จกฺกํ วา ฉินฺทิสฺสติ ๑-, ปวตฺติญฺจสฺส ญตฺวา อาคจฺเฉยฺยาสี"ติ. สา คนฺตฺวา จกฺกมคฺเค นิปชฺชาเปสิ. สากฏิกเชฏฺฐโก ปุรโต อโหสิ. อถสฺส โคณา ตํ ฐานํ ปตฺวา ธุรํ ฉฑฺเฑสุํ, ปุนปฺปุนํ อาโรเปตฺวา ปาชิยมานาปิ ปุรโต น คจฺฉึสุ. เอวํ ตสฺส เตหิ สทฺธึ วายมนฺตสฺเสว อรุณํ อุฏฺฐหิ. โส "กินฺนาม โคณา กรึสู"ติ มคฺคํ โอโลเกนฺโต ทารกํ ทิสฺวา "ภาริยํ วต กมฺมนฺ"ติ จินฺเตตฺวา "ปุตฺโต เม ลทฺโธ"ติ ตุฏฺฐมานโส ตํ เคหํ เนสิ.

กาฬีปิ คนฺตฺวา เสฏฺฐินา ปุจฺฉิตา ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขิตฺวา "คจฺฉ, นํ ปุน สหสฺสํ ทตฺวา อาเนหี"ติ วุตฺตา ตถา อกาสิ. อถ นํ เสฏฺฐี อาห "อิทานิ

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๙๖๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. อิทธิกถา”