@อภิสเมโต ตาว โจทกสฺส ปุจฺฉา. จิตฺเตน อภิสเมตีติ จิตฺตํ วินา อภิสมยาภาวโต ตถา วิสฺสชฺชนํ. หญฺจีติอาทิ ปุน โจทนา. หญฺจิ ยทีติ อตฺโถ. "จิตฺเตนา"ติ วุตฺตตฺตา เตน หิ อญฺญาณี อภิสเมตีติ อาห. น อญฺญาณี อภิสเมตีติ จิตฺตมตฺเตน ๑- อภิสมยาภาวโต ปฏิกฺเขโป. ญาเณน อภิสเมตีติ ปฏิญฺญา. ปุน หญฺจีติอาทิ "ญาเณนา"ติ วุตฺตตฺตา อญฺญาณี อจิตฺตโกติ ๒- โจทนา. น อจิตฺตโก อภิสเมตีติ อจิตฺตสฺส อภิสมยาภาวโต ปฏิกฺเขโป. จิตฺเตน จาติอาทิ ปฏิญฺญา. ปุน หญฺจีติอาทิ สพฺพจิตฺตญาณสาธารณวเสน โจทนา. เสสโจทนาวิสฺสชฺชเนสุปิ เอเสว นโย.

ปรโต ปน กมฺมสฺสกตจิตฺเตน จ ญาเณน จาติ "กมฺมสฺสกา สตฺตา"ติ เอวํ กมฺมสฺสกตาย ปวตฺตจิตฺเตน จ ญาเณน จ. สจฺจานุโลมิกจิตฺเตน จ ญาเณน จาติ สจฺจปฏิเวธสฺส อนุกูลตฺตา สจฺจานุโลมิกสงฺขาเตน วิปสฺสนา- สมฺปยุตฺตจิตฺเตน จ วิปสฺสนาญาเณน จ. กถนฺติ ยถา อภิสมโย โหติ, ตถา กเถตุกมฺยตา ปุจฺฉา. อุปฺปาทาธิปเตยฺยนฺติ ยสฺมา จิตฺตสฺส อุปฺปาเท อสติ เจตสิกานํ อุปฺปาโท นตฺถิ. อารมฺมณคฺคหณํ หิ จิตฺตํ เตน สห อุปฺปชฺชมานา เจตสิกา กถํ อารมฺมเณ อคฺคหิเต อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ. อภิธมฺเมปิ จิตฺตุปฺปาเทเนว เจตสิกา วิภตฺตา, ตสฺมา มคฺคญาณสฺส อุปฺปาเท อธิปติภูตํ จิตฺตนฺติ อตฺโถ. ญาณสฺสาติ มคฺคญาณสฺส เหตุ ปจฺจโย จาติ ชนโก จ อุปตฺถมฺภโก จ. ตํสมฺปยุตฺตนฺติ เตน ญาเณน สมฺปยุตฺตํ. นิโรธโคจรนฺติ นิพฺพานารมฺมณํ. ทสฺสนาธิปเตยฺยนฺติ เสสานํ ทสฺสนกิจฺจาภาวา นิพฺพานทสฺสเน อธิปติภูตํ. จิตฺตสฺสาติ มคฺคสมฺปยุตฺตจิตฺตสฺส. ตํสมฺปยุตฺตนฺติ เตน จิตฺเตน สมฺปยุตฺตํ.

[๒๐] ยสฺมา เอตมฺปิ ปริยายํ, น เกวลํ จิตฺตญาเณหิเยว อภิสมโย, อถ โข สพฺเพปิ มคฺคสมฺปยุตฺตจิตฺตเจตสิกา ธมฺมา สจฺจาภิสมยกิจฺจสาธนวเสน อภิสมโย