สัลเลขัฏฐญาณนิทเทส

37. Sallekhaṭṭhañāṇaniddesavaṇṇanā

[88] Sallekhaṭṭhañāṇaniddese rāgo puthūti rāgo visuṃ, lokuttarehi asammissoti attho. Esa nayo sesesu. Rāgoti rañjanaṭṭhena. Dosoti dussanaṭṭhena. Mohoti muyhanaṭṭhena. Rañjanalakkhaṇo rāgo, dussanalakkhaṇo doso, muyhanalakkhaṇo mohoti. Ime tayo sīsakilese vatvā idāni pabhedato dassento kodhotiādimāha. Tattha kujjhanalakkhaṇo kodhoti idha sattavatthuko adhippeto. Upanandhanalakkhaṇo upanāho, daḷhabhāvappatto kodhoyeva. Paraguṇamakkhanalakkhaṇo makkho, paraguṇapuñchananti attho. Yugaggāhalakkhaṇo paḷāso, yugaggāhavasena paraguṇadussananti attho. Parasampattikhīyanalakkhaṇā issā, usūyanāti attho. Attasampattinigūhanalakkhaṇaṃ macchariyaṃ. "mayhaṃ acchariyaṃ mā parassa hotū"ti attho. Attanā katapāpapaṭicchādanalakkhaṇā māyā, paṭicchādanaṭṭhena māyā viyāti attho. Attano avijjamānaguṇappakāsanalakkhaṇaṃ sāṭheyyaṃ, sathabhāvoti attho. Cittassa uddhumātabhāvalakkhaṇo thambho, thaddhabhāvoti attho. Karaṇuttariyalakkhaṇo sārambho. Unnatilakkhaṇo māno. Abbhunnatilakkhaṇo atimāno. Mattabhāvalakkhaṇo mado. Pañcasu kāmaguṇesu cittavossaggalakkhaṇo pamādo.

Evaṃ visuṃ visuṃ kilesavasena puthū dassetvā vuttakilese ca avutte aññe ca sabbasaṅgāhikavasena dassetuṃ sabbe kilesātiādimāha. Tattha diṭṭhadhammasamparāyesu satte kilesanti upatāpenti vibādhentīti kilesā. Akusalakammapathasaṅgahitā asaṅgahitā ca. Duṭṭhu vā caritā, duṭṭhā vā caritāti duccaritā. Te pana kāyaduccaritaṃ vacī- duccaritaṃ manoduccaritanti tippakāRā. Vipākaṃ abhisaṅkharontīti abhisaṅkhāRā. Tepi puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāto āneñjābhisaṅkhāroti tippakāRā. Vipākavasena bhavaṃ gacchantīti bhavagāmino, bhavagāmino kammā bhavagāmikammā. Iminā abhisaṅkhāra- bhāvepi sati avedanīyāni kammāni paṭikkhittāni hontīti ayaṃ viseso. "duccaritā"ti ca "kammā"ti ca liṅgavipallāso kato. Nānattekattanti ettha uddese ekatta- saddassa abhāvepi nānattekattānaṃ aññamaññāpekkhattā ekattampi niddisitu- kāmena "nānattekattan"ti uddeso kato. Nānattasallekhake ekatte dassite sallekhañāṇaṃ sukhena dassīyatīti. Nānattanti anavaṭṭhitattā saparipphandattā ca nānāsabhāvo. Ekattanti avaṭṭhitattā aparipphandattā ca ekasabhāvo.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๕๐๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “สัลเลขัฏฐญาณนิทเทส”