Yathābhūtañāṇadassananti sappaccayanāmarūpapariggaho"ti vuttaṃ. Taṃ tāya pāḷiyā viruddhaṃ viya dissati. Vivaṭṭanānupassanāti saṅkhārupekkhā ceva anulomaṃ cāti vuttaṃ. Taṃ ca pāḷiyā viruddhaṃ viya dissati. Cariyākathāyaṃ hi:-

"aniccānupassanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā.

Aniccānupassanā ñāṇacariyā .pe. Paṭisaṅkhānupassanatthāya

āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā. Paṭisaṅkhānupassanā ñāṇacariyā"ti yassa yassa ñāṇassa visuṃ visuṃ āvajjanaṃ labbhati, tassa tassa visuṃ visuṃ āvajjanaṃ vuttaṃ. Vivaṭṭanānupassanāya pana āvajjanaṃ avattāva "vivaṭṭanānupassanā ñāṇacariyā"ti vuttaṃ. Yadi saṅkhārupekkhānulomañāṇāni vivaṭṭanānupassanā nāma siyuṃ, tadāvajjanasambhavā tadatthāya ca āvajjanaṃ vadeyya, na ca tadatthāya āvajjanaṃ vuttaṃ. Gotrabhuñāṇassa pana visuṃ āvajjanaṃ natthi anulomāvajjanavīthiyaṃyeva uppattito. Tasmā vivaṭṭanānupassanatthāya āvajjanassa avuttattā gotrabhuñāṇameva vivaṭṭanānupassanā"ti yujjati.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๒๑๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุติยภาณวาร”