atthīdha kiñcidapi dukkhamidaṃ kadāci

nevatthi jātivirahe yadato mahesī

dukkhāti sabbapaṭhamaṃ imamāha jātin"ti.

Jarāpi dukkhāti ettha duvidhā jarā saṅkhatalakkhaṇañca, khaṇḍiccādisammato santatiyaṃ ekabhavapariyāpannakhandhapurāṇabhāvo ca. Sā idha adhippetā. Sā panesā dukkhā saṅkhāradukkhabhāvato ceva dukkhavatthuto ca. Yaṃ hidaṃ aṅgapaccaṅgasithilībhāva- indriyavikāravirūpatā yobbanavināsabalūpaghātasatimativippavāsaparaparibhavādianekappaccayaṃ kāyikacetasikaṃ dukkhamuppajjati, jarā tassa vatthu. Tenetaṃ vuccati:-

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๒๘๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกขสัจนิทเทส”