Upāyāso nāma ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa adhimattacetodukkhappabhāvito dosoyeva. "saṅkhārakkhandhapariyāpanno eko dhammo"ti eke. Dukkho pana saṅkhāradukkhabhāvato cittaparidahanato kāyavisādanato ca. Tenetaṃ vuccati:-

"cittassa ca paridahanā kāyassa visādanā ca adhimattaṃ

yaṃ dukkhamupāyāso janeti dukkho tato vutto"ti.

Ettha ca mandagginā antobhājane pāko viya soko, tikkhagginā paccamānassa bhājanato bahinikkhamanaṃ viya paridevo, bahinikkhantāvasesassa nikkhamitumpi appahontassa antobhājaneyeva yāva parikkhayā pāko viya upāyāso daṭṭhabbo.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๒๙๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกขสัจนิทเทส”