Paṇidhiṃ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa

vayaṃ passati, appaṇihito vihāro"ti. Chaḷaṅgupekkhāsambhāvena paṭikūle appaṭikūlasaññādivihārasabhāvena ca arahatoyeva sabbākārena cittaṃ vase vattati tato ayaṃ vipassanāvihāro arahatoyeva ijjhatīti vuttaṃ hoti. Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ vipassati vāti ettha pana tidhā ca bhayaṃ, tidhā ca adhimuttiṃ anāpajjitvā kevalaṃ vipassanāti veditabbā. Evaṃ hi sati pubbāparaviseso hoti.

[56] Idāni dvinnaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ vasena saṅkhārupekkhāya ekatta- nānattabhedaṃ dassetukāmo kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa cātiādimāha. Tattha cittassa abhinīhāro ekattaṃ hotīti eko hoti, sakatthe bhāvavacananti veditabbaṃ. Yathā idappaccayā eva idappaccayatāti vuttaṃ, tathā eko eva ekattaṃ. Abhinīhāroti sāmiatthe paccattavacanaṃ vā, abhinīhārassāti attho. "so deso sammajjitvā"ti- ādīsu viya vibhattivipallāso katoti veditabbo. Cittaṃ kilissatīti vipassanā- nikantisaṅkhātena lobhakilesena cittaṃ kilisati, tāpīyati bādhīyatīti attho. Bhāvanāya paripantho hotīti paṭiladdhāya vipassanābhāvanāya upaghāto hoti. Paṭivedhassa antarāyo hotīti vipassanābhāvanāya paṭilabhitabbassa saccappaṭivedhassa paṭilābhantarāyo hoti.

Yasmā kilesasahāyaṃ kammaṃ vipākaṃ janeti, tasmā kammaṃ janakapaccayo hoti. Kileso upatthambhakapaccayo. Sekkhassa pana uttarippaṭivedhassāti sakadāgāmimaggādivasena saccappaṭivedhassa. Āyatiṃ paṭisandhiyā paccayo hotīti sekkhesu sotāpannasakadāgāmīnaṃ anadhiggatajjhānānaṃ saṅkhārupekkhā- kammena dīyamānāya kāmāvacarasugatipaṭisandhiyā abhinandanakileso paccayo hoti, jhānalābhīnaṃ pana anāgāmissa ca brahmalokeyeva paṭisandhānato paccayo na hoti, anulomagotrabhūhi ca dīyamānāya paṭisandhiyā ayameva kileso paccayo hotīti veditabbo.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๔๕๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “สังขารุเปกขาญาณนิทเทส”