Idāni sabbāva tā diṭṭhiyo assādadiṭṭhiyotiādi aññena pariyāyena yathāyogaṃ diṭṭhisaṃsandanā. Tattha sabbāva tā diṭṭhiyoti yathāvuttā anavasesā diṭṭhiyo. Diṭṭhirāgarattattā taṇhāssādanissitattā ca assādadiṭṭhiyo, attasinehānugatattā attānudiṭṭhiyo, viparītadassanattā micchādiṭṭhiyo, khandhavatthukattā sakkāyadiṭṭhiyo, ekekassa antassa gahitattā antaggāhikā diṭṭhiyo, anatthasaṃyojanikattā saṃyojanikā diṭṭhiyo, attavādena yuttattā attavādapaṭisaṃyuttā diṭṭhiyoti imā satta diṭṭhiyo sabbadiṭṭhisaṅgāhikā, sesā pana navadiṭṭhiyo na sabbadiṭṭhisaṅgāhikā.

Idāni vitthārato vuttā sabbāva tā diṭṭhiyo dvīsuyeva diṭṭhīsu saṅkhipitvā sattānaṃ diṭṭhidvayanissayaṃ dassento bhavañca diṭṭhintigāthamāha. Sabbāpi hi tā diṭṭhiyo bhavadiṭṭhī vā honti vibhavadiṭṭhī vā. Bhavañca diṭṭhiṃ vibhavañca diṭṭhinti ettha pana casaddo diṭṭhameva samuccinoti, na nissayaṃ na hi eko bhavavibhavadiṭṭhidvayaṃ nissayati. Yathāha:- "iti bhavadiṭṭhisannissitā vā sattā honti vibhavadiṭṭhisannissitā vā"ti 2-. Takkikāti takkena vadantīti takkikā. Te hi diṭṭhigatikā sabhāvapaṭivedhapaññāya abhāvā kevalaṃ takkena vattanti. Yepi ca jhānalābhino abhiññālābhino vā diṭṭhiṃ gaṇhanti, tepi takketvā gahaṇato takkikā eva. Nissitā seti nissitāti attho. Ekameva padaṃ "se"ti nipātamattaṃ vā. Tesaṃ

Sakkāyadiṭṭhinirodhe nibbāne yasmā tesaṃ ñāṇaṃ natthi, tasmā etaṃ diṭṭhidvayaṃ nissitāti attho. "na hi atthi ñāṇan"ti ettha hikāro kāraṇopadese nipāto. Yatthāyaṃ loko viparītasaññīti yattha sukhe nirodhamhi ayaṃ sadevako loko "dukkha"miti viparītasaññī hoti, tasmiṃ nirodhamhi na ha'tthi ñāṇanti sambandho. Dukkhamiti viparītasaññitāya idaṃ vuttaṃ:-

"rūpā saddā rasā gandhā phassā dhammā ca kevalā

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๖๗๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ทิฐิกถา”