Mano manāyatananti idha pana manogahaṇaṃ manasseva āyatanabhāvadīpanatthaṃ. Tenetaṃ dīpeti "na yidaṃ devāyatanaṃ viya manassa āyatanattā manāyatanaṃ, atha kho mano eva āyatanaṃ manāyatanan"ti. Āyatanaṭṭho heṭṭhā vuttoyeva. Manate iti mano, vijānātīti attho. Aṭṭhakathācariyā panāhu:- nāḷiyā minamāno viya mahātulāya dhārayamāno viya ca ārammaṇaṃ jānātīti mano, tadeva mananalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ, manova indriyaṃ manindriyaṃ.

@3 Ma.mū. 12/63/41 4 dī.mahā. 10/377/251, Ma.mū. 12/110/79

@5 aṅ.ekaka. 20/51/9 6 Sī. godāvarito 7 Sī. karotīti

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๗๔๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. อานาปาณกถา”