Mettāniddese anodhiso pharaṇāti odhi mariyādā, na odhi anodhi. Tato anodhiso, anodhitoti attho, nippadesato phusanāti vuttaṃ hoti. Odhisoti padesavasena. Disā pharaṇāti disāsu pharaṇā. Sabbeti anavasesapariyādānaṃ. Sattāti padassa attho ñāṇakathāmātikāvaṇṇanāyaṃ vutto, ruḷhīsaddena pana vītarāgesupi ayaṃ vohāro vattati vilīvamayepi bījanivisese tālavaṇṭavohāro viya. Averāti verarahitā. Abyāpajjāti byāpādarahitā. Anīghāti niddukkhā. Anigghātipi pāṭho. Sukhī attānaṃ pariharantūti sukhitā hutvā attabhāvaṃ vattayantu. "averā"ti ca sakasantāne ca pare paṭicca, parasantāne ca itare paṭicca verābhāvo dassito, "abyāpajjā"tiādīsu verābhāvā tammūlakabyāpādābhāvo, "anīghā"ti byāpādābhāvā tammūlakadukkhābhāvo, "sukhī attānaṃ pariharantū"ti dukkhābhāvā sukhena attabhāvapariharaṇaṃ dassitanti evamettha vacanasambandho veditabbo. Imesu ca "averā hontū"tiādīsu catūsupi vacanesu yaṃ yaṃ pākaṭaṃ hoti, tassa tassa vasena mettāya pharati.

Pāṇātiādīsu pāṇanatāya pāṇā, assāsapassāsāyattavuttitāyāti attho. Bhūtattā bhūtā, abhinibbattāti attho. Puṃ vuccati nirayo, tasmiṃ galanti gacchantīti puggalā. Attabhāvo vuccati sarīraṃ, khandhapañcakameva vā, taṃ upādāya paññattimattasabbhāvato, tasmiṃ attabhāve pariyāpannā paricchinnā antogadhāti attabhāvapariyāpannā. Yathā ca sattāti vacanaṃ, evaṃ sesānipi ruḷhīvasena āropetvā

Kāmañca aññānipi "sabbe jantū sabbe jīvā"tiādīni sabbasattavevacanāni atthi, pākaṭvasena pana imāneva pañca gahetvā "pañcahākārehi anodhiso pharaṇā mettā cetovimuttī"ti vuttaṃ. Ye pana "sattā pāṇā"tiādīnaṃ na kevalaṃ vacanamattova, atha kho atthatopi nānattameva iccheyyuṃ, tesaṃ anodhiso pharaṇā virujjhati. Tasmā tathā atthaṃ aggahetvā imesu pañcasu ākāresu aññataravasena anodhiso mettāya pharati.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๘๕๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. เมตตากถา”