Odhiso pharaṇe pana itthiyo purisāti liṅgavasena vuttaṃ, ariyā anariyāti ariyaputhujjanavasena, devā manussā vinipātikāti upapattivasena. Disāpharaṇepi disāvibhāgaṃ akatvā sabbadisāsu "sabbe sattā"tiādinā nayena pharaṇato anodhiso pharaṇā hoti, sabbadisāsu "sabbā itthiyo"tiādinā nayena pharaṇato odhiso pharaṇā.

Yasmā pana ayaṃ tividhāpi mettāpharaṇā appanāpattacittassa vasena vuttā, tasmā tīsu vāresu appanā gahetabbā. Anodhiso pharaṇe tāva "sabbe sattā averā hontū"ti ekā, "abyāpajjā hontū"ti ekā, "anīghā hontū"ti ekā, "sukhī attānaṃ pariharantū"ti ekā. Tānipi hi cattāri hitopasaṃhāravaseneva vuttāni. Hitopasaṃhāralakkhaṇā hi mettā. Iti "sattā"tiādīsu pañcasu ākāresu catassannaṃ catassannaṃ appanānaṃ vasena vīsati appanā honti, odhiso pharaṇe "sabbā itthiyo"tiādīsu sattasu ākāresu catassannaṃ catassannañca vasena aṭṭhavīsati appanā. Disāpharaṇe pana "sabbe puratthimāya disāya sattā"tiādinā nayena ekamekissā disāya vīsati vīsati katvā dve satāni, "sabbā puratthimāya disāya itthiyo"tiādinā nayena ekamekissā disāya aṭṭhavīsati aṭṭhavīsati katvā asīti dve satānīti cattāri

Iti sabbānipi idha vuttāni aṭṭhavīsādhikāni pañca appanāsatāni honti. Yathā ca mettāya tividhena pharaṇā vuttā, tathā karuṇāmuditāupekkhānampi vuttāva hotīti veditabbaṃ.

1. Indriyavāravaṇṇanā