Atha vā sabhāvena suññanti suññasabhāveneva suññaṃ. Kiṃ vuttaṃ hoti? suññasuññatāya eva suññaṃ, na aññāhi pariyāyasuññatāhi suññanti vuttaṃ hoti.

Sace pana keci vadeyyuṃ "sako bhāvo sabhāvo, tena sabhāvena suññan"ti. Kiṃ vuttaṃ hoti? bhāvoti dhammo, so paraṃ upādāya sapadena visesito sabhāvo Nāma hoti. Dhammassa kassaci avijjamānattā "jātaṃ rūpaṃ sabhāvena suññan"ti rūpassa avijjamānatā vuttā hotīti. Evaṃ sati "jātaṃ rūpan"tivacanena virujjhati. Na hi uppādarahitaṃ jātaṃ nāma hoti. Nibbānaṃ hi uppādarahitaṃ, taṃ jātaṃ nāma na hoti, jātijarāmaraṇāni ca uppādarahitāni jātāni nāma na honti. Tenevettha "jātā jāti sabhāvena suññā, jātaṃ jarāmaraṇaṃ sabhāvena suññan"ti evaṃ anuddharitvā bhavameva avasānaṃ katvā niddiṭṭhaṃ. Yadi uppādarahitassāpi "jātan"ti vacanaṃ yujjeyya, "jātā jāti, jātaṃ jarāmaraṇan"ti vattabbaṃ bhaveyya. Yasmā uppādarahitesu jātijarāmaraṇesu "jātan"ti vacanaṃ na vuttaṃ, tasmā "sabhāvena suññaṃ avijjamānan"ti vacanaṃ avijjamānassa uppādarahitattā "jātan"ti vacanena virujjhati. Avijjamānassa ca "suññan"ti vacanaṃ heṭṭhā vuttena lokavacanena ca bhagavato vacanena ca ñāyasaddaganthavacanena ca virujjhati, anekāhi ca yuttīhi virujjhati, tasmā taṃ vacanaṃ kacavaramiva chaḍḍitabbaṃ. "yaṃ bhikkhave atthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ, ahampi taṃ atthīti vadāmi. Yaṃ bhikkhave natthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ, ahampi taṃ natthīti vadāmi. Kiñca bhikkhave atthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ, yamahaṃ atthīti vadāmi. Rūpaṃ bhikkhave aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ atthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ, ahampi taṃ atthīti vadāmī"ti ādīhi anekehi buddhavacanappamāṇehi anekāhi ca yuttīhi dhammā sakakkhaṇe vijjamānā evāti niṭṭhamettha gantabbaṃ.

Vigataṃ rūpanti uppajjitvā bhaṅgaṃ patvā niruddhaṃ atītaṃ rūpaṃ. Vipariṇatañceva suññañcāti jarābhaṅgavasena virūpaṃ vipariṇāmaṃ pattañca vattamānasseva vipariṇāmasabbhāvato atītassa vipariṇāmābhāvato tena vipariṇāmena suññañcāti attho. Jātā vedanātiādīsupi eseva nayo. Jātijarāmaraṇaṃ pana anipphannattā sakabhāvena anupalabbhanīyato idha na yujjati, tasmā "jātā jāti, jātaṃ jarāmaraṇan"tiādike dve naye pahāya bhavādikameva nayaṃ pariyosānaṃ katvā ṭhapitaṃ.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๙๐๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. สุญกถา”