Kathaṃ? paṭhavīkasiṇārammaṇābhiññāpādakacatutthajjhānato vuṭṭhāya "evarūpo kumārako homī"ti nimminitabbaṃ kumārakavaṇṇaṃ āvajjitvā kataparikammāvasāne puna samāpajjitvā vuṭṭhāya "evarūpo nāma kumārako homī"ti abhiññāñāṇena adhiṭṭhāti, saha adhiṭṭhānena kumārako hotīti. Visuddhimagge kasiṇaniddese "paṭhavīkasiṇavasena ekopi hutvā bahudhā hotītiādibhāvo .pe. Evamādīni ijjhantī"ti vacanena idha paṭhavīkasiṇārammaṇaṃ pādakajjhānaṃ yujjati. Tattheva pana abhiññāniddese vikubbaniddhiyā "paṭhavīkasiṇādīsu aññatarārammaṇato abhiññāpādakajjhānato vuṭṭhāyā"ti vuttaṃ, tattheva ca "attano kumārakavaṇṇo āvajjitabbo"ti vuttaṃ, taṃ nāgādinimmāne na yujjati viya. Nāgavaṇṇādinimmānepi eseva nayo.
Tattha nāgavaṇṇanti sappasaṇṭhānaṃ. Supaṇṇavaṇṇanti garuḷasaṇṭhānaṃ. Indavaṇṇanti sakkasaṇṭhānaṃ. Devavaṇṇanti sesadevasaṇṭhānaṃ. Samuddavaṇṇaṃ pana āpokasiṇavasena ijjhati. Pattinti padātiṃ. Vividhampi senābyūhanti hatthiādīnaṃ vasena anekavihitaṃ senāsamūhaṃ. Visuddhimagge pana "hatthimpi dassetītiādi panettha bahiddhāpi hatthiādidassanavasena vuttaṃ. Tattha `hatthī homī'ti anadhiṭṭhahitvā `hatthī hotū'ti adhiṭṭhātabbaṃ. Assādīsupi eseva nayo"ti vuttaṃ, taṃ "pakativaṇṇaṃ vijahitvā"ti vuttamūlapadena ca vikubbaniddhibhāvena ca virujjhati. Pāḷiyaṃ vuttakkamena hi pakativaṇṇaṃ avijahitvā adhiṭṭhānavasena aññassa dassanaṃ adhiṭṭhāniddhi nāma, pakativaṇṇaṃ vijahitvā adhiṭṭhānavasena attano aññathā dassanaṃ vikubbaniddhi nāma.
@3 visuddhi. 1/224 4 visuddhi. 2/147