ตตฺถ สุทฺธมานสาติ อรหตฺตมคฺคญาเณน ทิยฑฺฒกิเลสสหสฺสํ เขเปตฺวา ฐิตตฺตา สุทฺธมานสา ปริสุทฺธจิตฺตา สุทฺธหทยา ปญฺจสตา ขีณาสวา อิมสฺมึ ธมฺมสภาเย สนฺนิสินฺนา สุณาถ, โอหิตโสตา มนสิ กโรถาติ อตฺโถ.

เอตฺถ ปน "อปทานานี"ติ อวตฺวา ปจฺเจกพุทฺธาปทานเถราปทานเถรีอปทาเนสุ วิชฺชมาเนสุปิ "อถ พุทฺธาปทานานี"ติ วจนํ ขนฺธยมกอายตนธาตุ- สจฺจสงฺขารอนุสยยมเกสุ วิชฺชมาเนสุปิ ปธานวเสน อาทิวเสน จ "มูลยมกนฺ"ติ วจนํ วิย, เตรสสํฆาทิเสสเทฺวอนิยตตึสนิสฺสคฺคิเยสุ วิชฺชมาเนสุปิ ปธานวเสน อาทิวเสน จ "ปาราชิกกณฺโฑ"ติ วจนํ วิย จ อิธาปิ ปธานวเสน อาทิวเสน จ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

"สมฺมาสมฺพุทฺธาปทานานี"ติ วตฺตพฺเพ "วณฺณาคโม ฯเปฯ ปญฺจวิธํ นิรุตฺตนฺ"ติ นิรุตฺตินเยน วา "เตสุ วุทฺธิโลปาคมวิการวิปรีตาเทสา จาติ สุตฺเตน วา ตติยตฺถวาจกสฺส สมฺมาติ นิปาตปทสฺส, สยํสทฺทตฺถวาจกสฺส สนฺติอุปสคฺคปทสฺส จ โลปํ กตฺวา กิตนฺตวาจีพุทฺธสทฺทเมว คเหตฺวา คาถาพนฺธสุขตฺถํ "พุทฺธาปทานานี"ติ วุตฺตํ. ตสฺมา สมฺมาสมฺพุทฺธาปทานานีติ อตฺโถ.

เล่มที่ ๓๒ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑๒๖๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. พุทธาปทาน”