กถํ โส ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ เอโก อนุตฺตรํ ปจฺเจกสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ เอโก? โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ. ๒- ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค วีมํสา วิปสฺสนา สมฺมาทิฏฺฐิ. โส ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ เตน ปจฺเจกโพธิญาเณน "สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา"ติ พุชฺฌิ, "สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา"ติ พุชฺฌิ, "สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา"ติ พุชฺฌิ. "อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา"ติ พุชฺฌิ, "สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณนฺ"ติ พุชฺฌิ, "วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปนฺ"ติ พุชฺฌิ, "นามรูปปจฺจยา สฬายตนนฺ"ติ พุชฺฌิ, "สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส"ติ พุชฺฌิ, "ผสฺสปจฺจยา เวทนา"ติ พุชฺฌิ, "เวทนาปจฺจยา ตณฺหา"ติ พุชฺฌิ. "ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานนฺ"ติ พุชฺฌิ, "อุปาทานปจฺจยา ภโว"ติ พุชฺฌิ, "ภวปจฺจยา ชาตี"ติ พุชฺฌิ, "ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺ"ติ พุชฺฌิ. "อวิชฺชานิโรธา

@๒ ขุ. มหา. ๒๙/๘๙๑/๕๕๘ (สฺยา), ขุ. จูฬ. ๓๐/๕๙๕/๒๙๒ (สฺยา). สงฺขารนิโรโธ"ติ พุชฺฌิ, "สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ"ติ พุชฺฌิ ฯเปฯ "ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ"ติ พุชฺฌิ, "ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ"ติ พุชฺฌิ. "อิทํ ทุกฺขนฺ"ติ พุชฺฌิ, "อยํ ทุกฺขสมุทโย"ติ พุชฺฌิ, "อยํ ทุกฺขนิโรโธ"ติ พุชฺฌิ, "อยํ ทุกฺขนิโรธคามินิปฏิปทา"ติ พุชฺฌิ. "อิเม อาสวา"ติ พุชฺฌิ, "อยํ อาสวสมุทโย"ติ พุชฺฌิ ฯเปฯ "ปฏิปทา"ติ พุชฺฌิ. "อิเม ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา"ติ พุชฺฌิ, "อิเม ธมฺมา ปหาตพฺพา"ติ พุชฺฌิ, "อิเม ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา"ติ พุชฺฌิ, "อิเม ธมฺมา ภาเวตพฺพา"ติ พุชฺฌิ. ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ พุชฺฌิ, ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ สมุทยญฺจ ฯเปฯ นิสฺสรณญฺจ พุชฺฌิ, จตุนฺนํ มหาภูตานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ พุชฺฌิ, "ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมนฺ"ติ พุชฺฌิ.

อถ วา ยํ พุชฺฌิตพฺพํ อนุพุชฺฌิตพฺพํ ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ สมฺพุชฺฌิตพฺพํ อธิคนฺตพฺพํ ผสฺสิตพฺพํ สจฺฉิกาตพฺพํ, สพฺพํ ตํ เตน ปจฺเจกโพธิญาเณน พุชฺฌิ อนุพุชฺฌิ ปฏิพุชฺฌิ สมฺพุชฺฌิ อธิคญฺฉิ ผสฺเสสิ สจฺฉากาสีติ เอวํ โส ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ เอโก อนุตฺตรํ ปจฺเจกสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ เอโก.