ตโต ราชมนุสฺสา ตํ ปวตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสุํ, ราชา น สทฺทหติ. ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ อาโรเจสุํ, ตโต ราชา นิลีโน สยเมว ทิสฺวา สพฺเพ อมจฺเจ สนฺนิปาตาเปตฺวา อาโรเจสิ. เต "อยํ ราชาปราธิโก หตฺถจฺเฉทํ อรหติ, ปาทจฺเฉทํ อรหตี"ติ ยาว สูเล อุตฺตาสนํ, ตาว สพฺพกมฺมการณานิ นิทฺทิสึสุ. ราชา "เอตสฺส วธพนฺธนตาฬเน มยฺหํ วิหึสา อุปฺปชฺเชยฺย, ชีวิตา โอโรปเน ปาณาติปาโต ภเวยฺย, ธนหรเณ อทินฺนาทานํ ภเวยฺย, อลํ เอวรูเปหิ กเตหิ, อิมํ มม รชฺชา นิกฺกฑฺฒถา"ติ อาห. อมจฺจา ตํ นิพฺพิสยํ อกํสุ. โส อตฺตโน ธนสารญฺจ ปุตฺตทารญฺจ คเหตฺวา ปรวิสยํ อคมาสิ. ตตฺถ ราชา สุตฺวา "กึ อาคโตสี"ติ ปุจฺฉิ. เทว อิจฺฉามิ ตํ อุปฏฺฐาตุนฺติ. โส ตํ สมฺปฏิจฺฉิ. อมจฺโจ กติปาหจฺจเยน ลทฺธวิสฺสาโส ตํ ราชานํ เอตทโวจ "มหาราช อมกฺขิกํ มธุํ ปสฺสามิ, ตํ ขาทนฺโต นตฺถี"ติ. ราชา "กึ เอตํ อุปฺปณฺเฑตุกาโม ภณตี"ติ น สุณาติ. โส อนฺตรํ ลภิตฺวา ปุนปิ สุฏฺฐุตรํ วณฺเณตฺวา อโวจ. ราชา "กึ เอตนฺ"ติ ปุจฺฉิ. พาราณสิรชฺชํ เทวาติ. ราชา "กึ มํ เนตฺวา มาเรตุกาโมสี"ติ อาห. โส "มา เทว เอวํ อวจ, ยทิ น สทฺทหสิ, มนุสฺเส เปเสหี"ติ. โส มนุสฺเส เปเสสิ, เต คนฺตฺวา โคปุรํ ขณิตฺวา รญฺโญ สยนฆเร อุฏฺฐหึสุ.

ราชา ทิสฺวา "กิสฺส อาคตตฺถา"ติ ปุจฺฉิ. โจรา มยํ มหาราชาติ. ราชา เตสํ ธนํ ทาเปตฺวา "มา ปุน เอวํ อกตฺถา"ติ โอวทิตฺวา วิสฺสชฺเชสิ. เต อาคนฺตฺวา ตสฺส รญฺโญ อาโรเจสุํ. โส ปุนปิ ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ ตเถว วีมํสิตฺวา "สีลวา ราชา"ติ จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา สีมนฺตเร เอกํ นครํ อุปคมฺม ตตฺถ อมจฺจสฺส ปาเหสิ "นครํ วา เม เทหิ ยุทฺธํ วา"ติ. โส พฺรหมทตฺตสฺส รญฺโญ ตมตฺถํ อาโรจาเปสิ "อาณาเปตุ เทโว `กึ ยุชฺฌามิ, อุทาหุ นครํ เทมี'ติ. "ราชา "น ยุชฺฌิตพฺพํ, นครํ ทตฺวา อิธาคจฺฉา"ติ เปเสสิ. โส ตถา อกาสิ. ปฏิราชาปิ ตํ นครํ คเหตฺวา อวเสสนคเรสุปิ ตเถว ทูตํ เปเสสิ. เตปิ อมจฺจา ตเถว พฺรหฺมทตฺตสฺส อาโรเจตฺวา เตน "น ยุชฺฌิตพฺพํ, อิธาคนฺตพฺพนฺ"ติ วุตฺตา พาราณสึ อาคมํสุ.

ตโต อมจฺจา พฺรหฺมทตฺตํ อาหํสุ "มหาราช เตน สห ยุชฺฌามา"ติ. ราชา "มม ปาณาติปาโต ภวิสฺสตี"ติ วาเรสิ. อมจฺจา "มยํ มหาราช ตํ ชีวคฺคาหํ คเหตฺวา อิเธว อาเนสฺสามา"ติ นานาอุปาเยหิ ราชานํ สญฺญาเปตฺวา "เอหิ มหาราชา"ติ คนฺตุมารทฺธา. ราชา "สเจ สตฺตมารณปฺปหรณวิลุมฺปนกมฺมํ น กโรถ, คจฺฉามี"ติ ภณติ. อมจฺจา "น เทว กโรม, ภยํ ทสฺเสตฺวา ปลาเปมา"ติ จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ฆเฏสุ ทีเป ปกฺขิปิตฺวา รตฺตึ คจฺฉึสุ. ปฏิราชา ตํ ทิวสํ พาราณสิสมีเป นครํ คเหตฺวา อิทานิ กินฺติ รตฺตึ สนฺนาหํ โมจาเปตฺวา ปมตฺโต นิทฺทํ โอกฺกมิ สทฺธึ พลกาเยน. ตโต อมจฺจา พฺรหฺมทตฺตราชานํ อาทาย ปฏิรญฺโญ ขนฺธาวารํ คนฺตฺวา สพฺพฆเฏหิ ทีเป นีหราเปตฺวา เอกปชฺโชตํ กตฺวา อุกฺกุฏฺฐึ อกํสุ. ปฏิรญฺโญ อมจฺโจ มหาพลกายํ ทิสฺวา ภีโต อตฺตโน ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา "อุฏฺเฐหิ อมกฺขิกํ มธุํ ขาทาหี"ติ มหาสทฺทํ อกาสิ. ตถา ทุติโยปิ ตติโยปิ. ปฏิราชา เตน สทฺเทน ปฏิพุชฺฌิตฺวา ภยํ สนฺตาสํ อาปชฺชิ. อุกฺกุฏฺฐิสตานิ ปวตฺตึสุ. โส "ปรวจนํ สทฺทหิตฺวา อมิตฺตหตฺถํ ปตฺโตมฺหี"ติ สพฺพรตฺตึ ตํ ตํ วิปฺปลปิตฺวา ทุติยทิวเส "ธมฺมิโก ราชา, อุปโรธํ น กเรยฺย, คนฺตฺวา ขมาเปมี"ติ จินฺเตตฺวา ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ชณฺณุเกหิ ปติฏฺฐหิตฺวา "ขม มหาราช มยฺหํ อปราธนฺ"ติ อาห. ราชา ตํ โอวทิตฺวา "อุฏฺเฐหิ, ขมามิ เต"ติ อาห. โส รญฺญา เอวํ วุตฺตมตฺเตเยว ปรมสฺสาสปฺปตฺโต อโหสิ, พาราณสิรญฺโญ สมีเปเยว ชนปเท รชฺชํ ลภิ. เต อญฺญมญฺญํ สหายกา อเหสุํ.

เล่มที่ ๓๒ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑๓๘๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ปัจเจกพุทธาปทาน”