[๙๙] ทุสฺสงฺคหาติ กา อุปฺปตฺติ? พาราณสิรญฺโญ กิร อคฺคมเหสี กาลมกาสิ. ตโต วีติวตฺเตสุ โสกทิวเสสุ เอกทิวสํ อมจฺจา "ราชูนํ นาม เตสุ เตสุ กิจฺเจสุ อคฺคมเหสี อวสฺสํ อิจฺฉิตพฺพา, สาธุ เทโว อญฺญมฺปิ เทวึ อาเนตู"ติ ยาจึสุ. ราชา "เตน หิ ภเณ ชานาถา"ติ อาห. เต ปริเยสนฺตา สามนฺตรชฺเช ราชา มโต, ตสฺส เทวี รชฺชํ อนุสาสติ, สา จ คพฺภินี อโหสิ, อมจฺจา "อยํ รญฺโญ อนุรูปา"ติ ญตฺวา ตํ ยาจึสุ. สา "คพฺภินี นาม มนุสฺสานํ อมนาปา โหติ. สเจ อาคเมถ, ยาว วิชายามิ, เอวํ สาธุ. โน เจ, อญฺญํ ปริเยสถา"ติ อาห. เต รญฺโญปิ เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ราชา "คพฺภินีปิ โหตุ, อาเนถา"ติ อาห. เต อาเนสุํ. ราชา ตํ อภิสิญฺจิตฺวา สพฺพํ มเหสิยา โภคํ อทาสิ, ตสฺสา ปริชนานญฺจ นานาวิเธหิ ปณฺณากาเรหิ สงฺคณฺหาติ. สา กาเลน ปุตฺตํ วิชายิ. ราชา ตํ อตฺตโน ปุตฺตํ วิย

ตโต กุมารํ อาหํสุ "ตฺวํ ตาต อมฺหากํ รญฺโญ ปุตฺโต, น อิมสฺส รญฺโญ ปุตฺโต. มา เอตฺถ วิสฺสาสํ อาปชฺชี"ติ. อถ กุมาโร "เอหิ ปุตฺตา"ติ รญฺญา วุจฺจมาโนปิ หตฺเถน อากฑฺฒิยมาโนปิ ปุพฺเพ วิย ราชานํ น อลฺลียติ. ราชา "กึ การณนฺ"ติ วีมํสนฺโต ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา "เอเต มยา สงฺคหิตาปิ ปฏิกฺกูลวุตฺติโน เอวา"ติ นิพฺพิชฺชิตฺวา รชฺชํ ปหาย ปพฺพชิโต. "ราชา ปพฺพชิโต"ติ อมจฺจปริชนาปิ พหู ปพฺพชึสุ. สปริชโน ราชา ปพฺพชิโตปิ มนุสฺสา ปณีเต ปจฺจเย อุปเนนฺติ, ราชา ปณีเต ปจฺจเย ยถาวุฑฺฒํ ทาเปสิ. ตตฺถ เย สุนฺทรํ ลภนฺติ, เต ตุสฺสนฺติ. อิตเร อุชฺฌายนฺติ "มยํ ปริเวณาทีนิ สมฺมชฺชนฺตา สพฺพกิจฺจานิ กโรนฺติ, ลูขภตฺตํ ชิณฺณวตฺถญฺจ ลภามา"ติ. โส ตมฺปิ ญตฺวา "อิเม ยถาวุฑฺฒํ ทียมานาปิ อุชฺฌายนฺติ, อโห ทุสฺสงฺคหา ปริสา"ติ ปตฺตจีวรมาทาย เอโกว อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วิปสฺสนํ อารภิตฺวา ปจฺเจกโพธึ สจฺฉากาสิ. ตตฺถ อาคเตหิ จ กมฺมฏฺฐานํ ปุจฺฉิโต อิมํ คาถมภาสิ. สา อตฺถโต ปากฏา เอว. อยํ ปน โยชนา:- ทุสฺสงฺคหา ปพฺพชิตาปิ เอเก, เย อสนฺโตสาภิภูตา, ตถาวิธา เอว จ อโถ คหฏฺฐา ฆรมาวสนฺตา. เอตาหํ ทุสฺสงฺคหภาวํ ชิคุจฺฉนฺโต วิปสฺสนํ อารภิตฺวา อธิคโตติ. เสสํ ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.